كورتةيةك لةمةرِ ئةم سايتةو


ئامادةكارةكةي د. سةروةت داوود بةط جاف


بيرؤكةي داناني ئةم سايتة لة ئينتةرنيَتدا لة هةستكردنم بة طرنطيي ناساندني عيَلي جاف و خستنة رِووي ميَذووي ثرِ لة خةبات و سةروةريي ئةم عيَلة هاتووة، هةروةها رِوونكردنةوةي رِؤلَي نيشتماني و نةتةوةيي سةرؤكةكاني جاف كة بةشدارييةكي كاريطةريان كرد لة بنياتناني سةروةري و ميَذووي طةلي كوردمان بة دريَذايي ئةو قؤناغ و سةردةمانةي كة بةسةر ئةم ميللةتة تيَكؤشةرةدا تيَثةرِيون.


رِؤلَةكاني جاف بةطشت عةشيرةت و لق و بةشةكانيانةوة ثاشماوةي ئةو ئاري رِةطةزة ديَرينانةن كة لة سةردةمي كؤندا و بةر لة هةزاران سالَ كؤضيان كرد بؤ ناوضةكاني ئيَران و خاكي نيَوان دوو رووبار و، بة دريَذايي ميَذوو بة ئازايي و قارةماني خؤيان خزمةتي خاكي كوردستانيان كردو ثاراستيان. ئةوةي لة مةرِ ئةوانةوة نووسراوة و باسكراوة بةلَطةيةكي رِوونة لةسةر ئازايي و دليَرييان.


رِؤلَةكاني جاف يةكيَك لة طةورةترين و رِةسةنترين عةشيرةتةكاني كورد و تيَكرِا ناوضةكة ثيَكديَننن، جا بةو هؤيةوة مايةي بايةخ و سةرنجي ذمارةيةك لة ميَذوونووس و تويَذةر و طةرِيدة بيانييةكان بوون. وةليَ، ويَرِاي ئةو بايةخة ديارة كة بةم دوايية بة جاف دراوة بة ويَنةي هةنديَك لة عةشيرةتة رِةسةنةكاني كوردي تر، كةضي ئةوةي شاراوة و نهيَنيية لة ميَذووي ئةم عيَلة هيَشتا زؤر زؤرترة لةوةي تا ئيَستا دةربارةيان تؤمار كراوة.  دانيشي ثيَدا دةنيَين كة ئةو زانيارييانة هةرضةندة كةميشن، بةلآم طرنطي و تايبةتييةكي ئةوتؤيان هةية بؤ نةوةكاني ئيَستامان كة زؤر خوازيارن رِابردوو و سةروةريي باب و باثيران و نةتةوةكةيان بزانن.


لة رِاستيدا رِؤلَةكاني جاف تةنها هةر عيَليَكي طةورة نةبوون و بةس، بةلَكو رِاستتر ئةوةية كة ئةوان يةكطرتوو يان ميرنشينيةكي خيَلَةكيي طةورة بوون و لة ضةندين عةشيرةت و تيرة و هؤز ثيَكهاتوون و يةكيَتي و هاورِيزيي خؤيانيان لة بؤتةي يةكطرتووة زةبةللاحةكةيان ثاراستووة كة مير و بةطزادةكانيان سةركردايةتي ئةو قةوارة يةكطرتووةيان لة طشت بارودؤخ و سةردةميَكدا كردووة.


ئةمةية ئةي خويَنةري بةرِيَز ثوختي ئةوةي كة مةبةستمانة لةم دةرفةتةدا بيخةينة بةرضاوي بةرِيَزتان، و عةرزيشتان دةكةين كة طشت ئةو زانياريانةي دةستمان كةوتوون و ثيَشكةشتاني دةكةين، بة طشتي لة ميانةي ضةندين ديدار و ضاوثيَكةوتن لةطةلَ خةلَكي شارةزادا دةستمان كةوتوون، ياخود لة هةنديَك سةرضاوةي باوةرِ ثيَكراوةوة: كتيَب، طؤظار، رِؤذنامة.. وةرمان طرتوون.


بةطشتي خاوةني سةرضاوةكاني باسةكانمان، خةلَكانيَكي شارةزا و بة ئةزموون و ميَذووناسي ضاكن و زانياريطةليَكي باش و بة كةلَك لةمةرِ ميَذووي ناوضةكة بة طشتي و ميَذووي خيَلَةكيي كورد (نةخاسمة ميَذووي جاف) بةتايبةتي دةزانن، بؤية زانيارييةكانيان تارِادةيةكي زؤر رِاست و بابةتين. ئيَمةش لة لايةن خؤمانةوة ضيمان ثيَ كرابيَت بؤ دلَنيابوون لة سةرضاوةي باسةكانمان، كردوومانة و ئةنجاممان داوة.

 

 جا بةندة بة ثيَي توانا هةولَ دةدةم كة برِيَك زانياريي بة كةلَك و ثيَوةنديدار بة عيَلة طةورةكةمان و عةشيرةت و كةسايةتيية هةلَكةوتووةكاني ثيَشكةش بة ئيَوةي بةرِيَز بكةم، بة حوكمي ئةوةي عيَلي جاف يةكيَكة لة مةزنترين و ديارترين عيَلةكاني كورد. بةندة، لةم كاتةدا كة ئةم باسة دةخةمة بةرضاوي بينةران و خويَنةراني ئينتةرنيَتةوة، ئةوانةي كة بايةخ بة ميَذووي كورد دةدةن، لةسةرةتاوة دان بةوةدا دةنيَم كة من نةنووسةر و نةتويَذةر و نةميَذوونووسم،

 

 بةلآم بةثيَي توانا هةولَم داوة ئةو زانياريانةي دةستم كةوتوون زؤر بةرِاستطؤيي و ئينساف و شيَوةيةكي بابةتييانة تؤمار بكةم و، خؤم دووربطرم لة طشت، هةست و خواستيَكي كةسي، يان لايةنداريي ئةم و ئةو لة ميانةي ئةم ثرؤذةيةدا. جا لةوةية و ثةسند و سوودمةندانة بيَت كة سةرةتا خؤمتان بةم شيَوةية ثيَ بناسيَنم:


من ناوم سةروةت-ة ثيَنجةمين كورِي رِةحمةتي داوود بةط سةرؤكي
عيَلي جافم كة خواي مةزن نو( 9 ) كورِي ثيَ بةخشيبوو و زؤربةمان لة ذياندا ماوين.بةندة لة رِؤذيَكي مانطي شوباتي سالَي 1947 دا لةطوندي كةلار، هةوارطة ومةلَبةندي زستانةي جاراني ميراني عيَلي جافي كؤضةر و مةلَبةندي سةرةكيي ئيَستايان، هاتمة دونياوة.


هيَشتا تةمةنم نةطيشتبووة دووسالَ ، دايكم كؤضي دوايي كرد و لة سؤز و دلؤظانيي بيَوةربووم، ئةوجا لةطةلَ خورشيدةي خوشكمدا كة كةميَك لة من طةورةتر بوو ناضاربووين ئةركي خؤمان بةرِيَوة ببةين.لة تةمةني شةش سالَيدا نيَردرامة قوتابخانةي سةرةتايي لة كفري، ثاشانيش بؤ تةواوكردني خويَندن بؤ خانةقي رِةوانةكرام.


ثاش شؤرِشي 14 طةلاويَذي سالَي 1958 و دامةزراندني حوكمي كؤماري لة عيَراقدا لة سةردةمي عةبدولكةريم قاسم- دا، باري بشيَوي و نائارامي زؤر لة شويَنةكاني عيَراقي بة ناوضةكةي ئيَمةشةوة، طرتةوة، جا ضونكة باوكم كةسايةتييةكي كؤمةلآيةتيي ناودار و سةرؤكي عيَلي جاف و نائيبيَكي (ثةرلةمانتاريَكي) ئةنجوومةني نويَنةراني سةردةمي ثاشايي بوو، واي بة ثةسند زاني لةو سةروبةندةدا لة عيَراق دوور بكةويَتةوة،

 

 نةخاسمة ثاش ئةوةي عةشيرةتةكاني جاف لة ئيَران داوايان ليَكردبوو كة بطويَزيَتةوة بؤ لايان لة ئيَران و، ئةويش لةو بارةيةوة ثيَوةنديي بة شاي ئيَرانةوة كردبوو، شاش لةلايةن خؤيةوة زؤر بة طةرم و طورِي و رِيَزةوة وةلآمي دابووةوة. ئةوةبوو باوكم برِياري كؤتايي دا بطويَزينةوة بؤ ئيَران و كةوتة نةخشةكيَشان بؤ ضؤنييةتي ثةرِينةوةمان بؤ ئةو ديوي سنوور. لة كاتي دياريكراودا بؤ ثةرِينةوةمان، باوكم فةرماني دا ضةند طرووثيَكي ضةكداري عيَلةكةمان (جاف) لة ضةند خالَيَكي طرنطي رِيَطاي ثةرِينةوةمان لةسةر سنووردا دابمةزريَن.


بةو شيَوة لة شةويَكي بةهاري سالَي 1959دا شاري خانةقيي سنووريمان بةجيَهيَشت و بةرةو ئيَران بةرِيَكةوتين. جا ضونكة حكوومةتي عيَراقي لة ثلاني ضوونةكةمان بؤ ئيَران ئاطادار كرابوو و، لةلايةن خؤيةوة فةرماني دابوو بة هيَزةكاني بةرطريي ميلليي ئةو سةردةمة و خالَةكاني ثشكنيني دةظةرةكة كة رِيَطةمان ليَ بطرن و نةهيَلَن دةربازبين وبمانطرن، ئةوةبوو شةرِ و ثيَكدادانيَكي سةخت لةنيَوان هةردوو لاماندا بةرثابوو و ضةندين كةس لةوان وهةنديَك لة رِؤلَةكاني عةشيرةتةكةمان كوذران و برينداربوون.

 

 سةرئةنجام ئيَمة، خانةوادة داوود بةط، توانيمان بة سةلامةتي لة سنوور دةربازبين و بطةينة نيَو خاكي ئيَران. ئةوجا لةويَ لة رِيَورِةسميَكي فةرميي شايستةدا ثيَشوازيمان ليَكرا و، لةسةر خواستي باوكم لة كةرماشان نيشتةجيَ كراين و، ماوةي ثيَنج سالَمان لةويَِ بةسةر برد. من لةو شارةدا ثةرةم بة خويَندنةكةم دا و تا ثؤلي ثيَنجةمي زانياريم برِي.

 

 ثاشان بةهؤي نةخؤشيي باوكمةوة طواستمانةوة بؤ تاران تاوةكو ضارةسةري و سةرثةرشتيي ثزيشكيي باشتري بؤ فةراهةم بكريَت، بةلآم لة ثاش ململانيَيةكي دوورو دريَذ لةطةلَ نةخؤشيدا، باوكم سالَي 1966 كؤضي دوايي كرد.

دةظةري كوليائي - كرماشان


بةندة خويَندني ئامادةييم لة قوتابخانةي خوارزمي لة تاران تةواو كرد، ئةوجا لة كؤليذي ثزيشكي وةرطيرام و ثلةي دكتؤرام لةويَ (سالَي 1975) وةرطرت. دوايي ضوومة خزمةتي سةربازي لة سوثاي ئيَراندا و لة هةردوو دةظةري  (( بةندةر عةباس)) و بةندةر جاسك)دا خزمةتي سةربازيم كرد و ئةركي فةرمانداريي تةندرووستيي يةكةي ذةندةرمةم لة ويَندةر ثيَ سثيَردرا.

 

 سالَي 1977 ذياني هاوسةريَتييم لةطةلَ جوان خاني كضي حةمة سةعيد بةطي جافدا ثيَكهيَنا و لة ماوةي ذياني خيَزانيماندا خواي مةزن ئةم ثيَنج كيذؤلَةي ثيَبةخشيوين: بةهار (1978)، دونيا (1982)، ئارةزوو (1986)، ياسةمين (1990)ماندانا (1998) .

سالَي 1977 ذياني هاوسةريَتييم لةطةلَ جوان خاني كضي حةمة سةعيد بةطي جافدا ثيَكهيَنا

 بةهار -  ياسةمين - دونيا - ئارةزوو

ماندانا


ثاش شؤرِشي خومةيني و لاداني شاي ئيَران لةسةر دةسةلآت، ئيَمة بووينة ئامانجيَكي رِاستةوخؤي رِذيَمي نويَ، ئةويش بةهؤي ئةوةي هةنديَك لة براكانم ثلة و ثايةي بةرزيان لة دةرباري شاهنشاهيي جاراندا ثيَ درابوو. بؤية برِيارمان دا تاران بةجيَبهيَلَين و بؤ نيَو عيَلةكةمان لة رِؤذئاواي ئيَران بطويَزينةوة.

 

 نةخاسمة ثاش ئةوةي سالاري برام كة يةكيَك بوو لة ئةندامة ديارةكاني شواري ئيَراني و ثارتي دةسةلآتدار، لة لايةن ثاسداراني خومةينييةوة طيرا و ئةوجا بة خيَرايي شةهيد كرا، بةلَيَ، ئةم رِووداوة دلَتةزيَنة هؤكاريَكي بةهيَز بوو بؤ ئةوةي خيَرا تاران بةجيَبهيَلَين و بؤ نيَو عةشيرةتةكةمان بضين.


ديسان رِذيَمي ئيَراني نويَ زؤر بة خيَرايي ، خويَنرِيَذي و زولَم و زؤري خؤي دةرهةق بة طةلاني ستةمديدةي ئيَران نةخاسمة طةلي كورد، بةرجةستةكرد، ئةمةش واي كرد رِؤلَةكاني طةلي كوردمان بةرةنطاريي ئةم رِذيَمة دواكةوتووة بكةن كة سياسةتيَكي ناهةمواري لة بواري، ثيَشيَلكردني ئازادي مافي نةتةوةيي و ثةيرِةوكردني كوشتن و برِين و داثلَؤسين لة دذي طةلي شؤرِشطيَرِ و ضةوساوةي كورددا طرتةبةر.

 رِذيَمي ئيَراني  زؤر بة خيَرايي ، خويَنرِيَذي و زولَم و زؤري خؤي دةرهةق بةطةلي كورد، بةرجةستةكرد  


ئيَمةش لةلايةن خؤمانةوة بة فةرماندةيي كاكمان سةرداربةطي جاف، ضووينة رِيزي شؤرِشي ساواي طةلةكةمانةوة و طشت توانايةكةمان خستة طةرِ بؤ داكؤكي كردن لة ئازادي و ماف و شكؤمةنديي كورد. ئةوةبوو هةزارةها كةسمان لة رِؤلَة ئازاكاني عيَلةكةمان ضةكدار كرد و ضووينة نيَو سةنطةري شةرةفي خةباتةوة لة ناوضة سنوورييةكاني نزيكي دةولَةتي عيَراقةوة وةك: طةيلاني رِؤذئاوا، قةسري شيرين، شاخي دالَةهؤ، دةوروبةري ثاوة، باينطان، جوانرِؤ و دةوروبةري هةلَةبجة و سازان...

 

لة طلَ ميري طةورةمان سةرداربةطي جاف دا - شاخةكاني دالةهو - كرماشان - ئيران

 و ضةندين جار رِووبةرِووي ثاسداران و سوثاي ئيَراني بووينةوة و زياني زؤرمان ثيَطةياندن. تةنانةت لة جةنطي يةكةمماندا دذ بة دوذمن (كة ناسراوة بة شةرِي ثاوة) سةدان كةسمان ليَيان كوشت و ذمارةيةك فرؤكةي جةنطي و هيليكؤثتةرمان خستة خوارةوة، ضةندين تانك و زريَثؤشمان تيَكشكاند.


لةو دةمةدا حكوومةتي عيَراقي ثيَوةنديي ثيَوة كردين و ئامادةطيي هاوكاريي لؤجيستيي خؤيي بؤ دةربرِيين، ئيَمةش بة مةبةستي بةردةوامبووني خةباتمان لة دذي رِذيَمي داثلؤسيَنةري ئيَراني و، فراوانكردني ثيَطةي شؤرِش و خةباتمان لة دذي ئةو رِذيَمة دةست ثيَشخةرييةكةي عيَراقمان قبوولَ كرد.

لة طةلَ نويَنةري روذنامةي الجةمهورية عيراق دا - سرهنط عيسى ثةذمان - خوسرةو جاف - داراجاف

 

لة طةلَ سةردار بةط لة يةكيك لة معةسكةراتي تدريب دا

 بةندة لةو دةمةدا ضالاكييةكي بةرضاوم لة بواري ثزيشكي و سياسيدا دةنواند و، ثاش تيَثةرِبووني نزيكةي 4 سالَ بةسةر ضالاكيي ضاكداريماندا، بةهؤي ثيَشهاتة سياسيية نيَودةولَةتي و هةريَمايةتييةكان و طوشاري حكوومةتي عيَراقي لةسةرمان، ناضار كراين واز لة خةباتي ضةكداري بهيَنين.

لةطةل ضةند ثيشمةرطةيةكدا 

 بةو هؤيةوة ضةكدارةكاني عةشيرةتةكةمان ناضار كران بة خؤيان و خيَزانةكانيانةوة لة سنووري عيَراق- ئيَران دووركةونةوة و لة خيَوةتطاكاني رِومادي و حللة نيشتةجيَ بن.


ثاش وةستاني ضالاكيية سةربازييةكانمان، بةندة برِيارم دا ثةرة بة خويَندنةكةم بدةم و ثسثؤرِيي تيَدا وةدةست بهيَنم. لةو ثيَناوةدا رِووم كردة ولآتة يةكطرتووةكاني ئةمريكا و ثسثؤرِيم لة خؤراكي تةندرووستيدا (Clinical Nutrition) لة زانكؤي سندياكؤ- كاليفؤرنيا ثةيدا كرد، ئيدي برِيارم دا بؤ عيَراق بطةرِيَمةوة و عيادةيةكي تايبةت بكةمةو و كاري ثزيشكي بكةم.

سةنديةطو كاليفورنيا -  ئةمةريكا


سالَي 1987 جاريَكي تر عيَراقم بةجيَهيَشت و ضوومة بةريتانيا دبلؤمم لة التراساوندي دياريكردن (شةثؤلة دةنطييةكان) وة رطرت و سةر لةنويَ بؤ ولآت طةرِامةوة و تا سالَي 1994 كاري ثزيشكيم كرد.

بورنموس - بةريتانيا - 1987

 وةليَ، بةهؤي تيَكضووني باري ئابووري و رِامياري و كؤمةلآيةتي و خراث بووني رِةوشي زانست و خويَندن لة ولآتدا بةهؤي طةمارؤ ئابوورييةكانى ثاش جةنطي كةنداوي دووهةمةوة، هةميسان ولآتم بةجيَهيَشت و ثةنام بؤ هؤلَةندا برد و لةويَ بة ثةناهةندة وةرطيرام.

 ئيَستاش كةوا ضةند سالَيَكة لةو ولآتة نيشتةجيَم و دوور لة زيَدي باب و باثيران دةذيم، ثرِ بةدلَ داواكارم لة يةزداني مةزن كة ئاسايش و خؤشي بطيَرِيتةوة بؤ ولآتة بريندارةكةمان ة تيَكرِا ناوضةكةمان، تاوةكو رِؤلَةكاني طةلةكةمان و طةلاني دراوسيَ بةطشت نةتةوة و ئايين و بيرو باوةرِة جيا جياكانيانةوة لة ئاشتي و سةرفرازي و ئاسوودةطيدا بذين، هةروةها ئةوانةي لة غةريبي و ثةناهةندةيي و دوورة ولآتدا دةذين بؤيان برِةخسيَت بؤ زيَد و نيشتماني رِةسةني خؤيان بطةرِيَنةوة و بةكةس و كار و خزم و دؤست و هاوولآتياني خؤيان شادبن.


بةندة ليَرةدا سوثاس و ثيَزانيني زؤرم ثيَشكةش دةكةم بة هاورِيَي ئازيزم بةرِيَز هيشام مةلاك و برازاي خؤشةويستم كاكة داوودي سةردار بةطي جاف , ونوسة ري توانا وخوشة ويستم عمر علي شة ريف وجنابي محمدعلي سولتاني تاريخ نوس ودانشمةندي توانا كة هاوكارييان كردم بؤ دامةزراندن و كردنةوةي ئةم سايتة.

تاريخ نوس محمد علي سولتاني

 

لة ضةثةوة - د. سةروةت جاف - عةلي قازي محةمةد - سةروك بارزاني - سةناتوري فةرةنسي مونتسكيو - د. كامةران

لة راستةوة - د . سةروةت جاف - سةروكي عيراق جةلال تالةباني - عةلي قازي محةمةد - مونتسكيو - نوينةري كةنالي 2 فةرةنسي

لة راستةوة - د. سةروةت جاف - مونتسكيو - د.شةوكةت بامرني - نوينةري كةنالي نشنال جئوطرافي ئةمةريكا - عةلي قازي - كارطيري ثيشخاثور

 

مةزاري مةولانا خالد شارةزوري لة ديمةشق سوريا

 

ضةند وينةيةك لة كاتي ثيَشمةرطايةتي لة كوردستاني ئيران

 

لة شاري رامسةر لة سةر بةحري قةزوين ئيران لة طلأ برا و خوشكةكانما-1962

كةلار -1956

دظةري كوليائي - كرماشان -داوود بةطي جاف لة طةلأ ئةمير ئةمجدي كوليائي دا

 

لة طلأ براو خزمو ودوستةكانم دا

ثةترا اردةن