زيَدي جاف و بةشة سةرةكييةكانيان

 

عيَلي طةورةي جاف بة طشت تيرة و هؤزةكانييةوة لة ضةندين شويَن و جيَطاي بةرين و جياجياي كوردستاني باشوور و رِؤذهةلآتدا (كوردستاني عيَراق و ئيَران) نيشتةجيَن.

 

 سةبارةت بة شويَني يةكةم دةلَيَين، زؤربةي ئةم عيَلة ئةمرِؤ لة ثاريَزطاكاني سليَماني و كةركووك و ديالةدا دةذين و، هةردوو ناوةندي قةزاي كةلار و هةلَةبجة بة شار و مةلَبةندي سةرةكيي جاف و شويَني نيشتةجيَبووني سةرةكيي بةطزادةكانيان دةذميَردريَن.

 

 بووني جاف بة شيَوةيةكي ضرِوثرِ لة دةظةرةي شارةزووردا بةدةردةكةويَت، دوو تيرةشيان بةناوي تةلان و سمايل عوزيَري لة ناوضةي دؤكان و سورداشدان، جافة رةشكةش بةزوَري لة ناوضةي ثشدةردان لة باكووري سليَمانيدا.

 

 هةروةها ذمارةيةكي بةرضاو لة تيرةي طلآلَي لة شاري هةوليَر و طوندةكاني دةوروبةريدا دةذين. ئةمة ويَرِاي ئةوةس كة ضةندين تيرةي ديكةي جاف وةك: تايشةيي و قادر ميروةيسي و بيَوياني و.... لة سنووري قةزاي خانةقي، ثاريَزطاي ديالة لة رِؤذهةلآتي رووباري سيرواندا دةذين . هةميسان دةظةري بةريني طةرميان بة طشت شويَنة جياجياكانييةوة دةيان هةزار جاف لةخؤ دةطريَت.

 

لة كوردستاني ئيَرانيشدا، رؤلَةكاني عيَلي جاف لة هةردوو ثاريَزطاي كرماشان و كوردستاندا بة طشتي نيشتةجيَن و دةتوانين شويَني نيشتةجيَبوونيان بةم شيَوةية دياري بكةين:

 

 قةسري شيرين، سةرثيَلَي زةهاو هةتا سنووري رووباري سيروان و، دؤلَي عةلي عاسي تا سنووري عةشرةتي سنجاوي لة باكوور و رؤذهةلآتي شاري كرماشاندا، هةروةها روانسةر و جوانرِؤ (جوانرِؤ مةلَبةندي رةسةن و ديَريني طشت جافة) .

 

 ديسان زيَد و شويَني جاف دريَذ دةبنةوة تا دةطةنة ناوضةكاني درِؤلَة و مةرِةخيَلَ و شمشيَر و ثاوة و دةوروبةري نةوسود . لة رووي شويَني جوطرافييةوة دةتوانين عيَلي جاف بكةين بة سيَ بةشي سةرةكييةوة:

 

1- جافي مورادي لة عيَراق. 2- جافي جوانرِؤ لة ئيَران. 3- جافي طؤران لة ئيَران (ئةم بةشة ئةو جافانةش دةطريَتةوة كة لة كةناري رِؤذهةلآتي رووباري سيرواندا لة سنووري خانةقيدا دةذين).

 

 

شويَن و زيَدي ئَيلي جاف دياري كراوة بة نقتةي رةش

ذمارةي عيَلي جاف بة طشتي (واتة لة عيَراق و ئيَراندا) دةطاتة ثتر لة دوو مليؤن كةس بةثيَي سةرذميَريطةليَكي نافةرمي، بةم ثيَية جاف بة طةورةترين عيَلي كورد دةذميَردريَت(( لة رِووي ذمارة و شويَنةوة)).

 

ديارترين عةشرةت و تيرةكاني جافي مورادي لة عيَراقدا ئةمانةن:

 

ميكايلَي، شاتري، وردةشاتري، رؤغزايي، تةرخاني، باشكي،جنطني، هاروني، طلآلَي، سةداني، كةمالَةيي، بيَداخي، نةورؤلَي، يةزدان بةخشي، وةلَي، نةذويَني، مةسؤيي، مامؤيي، شيَخ سمايلي، سؤفي وةن، تاوطؤزي، ميراولي، ثشتمالَة، عةمةلَة، عيسالي، بيَسةري، تةلان، يةسوجاني، ضوضاني، قةويلةيي، تيلةكؤ، سمايل عوزيَري، جافة رةشكة...

 

عةشرةت وتيرةكاني جافي كوردستاني  ئيرانيش (( جوانرِوَيي و طؤران ))  بةطشتي ئةمانةن: رؤستم بةطي، وةكيلي، قوبادي، باوةجاني، ئيَناخي، ئيمامي، ساتياري، شمشيَري، كلآشي، زةردؤيي، كؤكؤيي، كويَرةكي، وةلَة بةطي، قادر ميروةيسي، كويك نيرجي، عةلي ياخةيي، بةبلي، دؤرؤيي، دةلةزيري، دةرويَشي، قةلَخانجك، كورةك كج، نيريَذي، ئةلياسي، سؤفي، كاكة رةشى، طاخؤري، كشتي، يةسويار ئةحمةدي، دارخؤر، طاوري، ئةليارةكي، بيَوياني، قوجالي، عالي، كوزةرةيي، بازاني، جوخةيي، هاوري، سةيالي..