حةمة سةعيد بةطي جاف

حةمة سةعيد بةطي جاف كورِي حةمة بةط كورِي فةتاح بةط كورِي محةمةد ثاشاي جاف سالَي1926 لة كةلار هاتؤتة دونياوة و هةر لةويَش لةو قوتابخانة سةرةتاييةدا كة بة هةولَ و كؤششي باوكي بنياتنرابوو دةستي بة خويَندن كردووة.

 

 كاتيَك حةمة سةعيد بةط قوتابي ثؤلي دووهةمي سةرةتايي دةبيَت، باوكي كؤضي دوايي دةكات و بةو رِووداوة دلَتةزيَنة لة ناخةوة دةهةذيَت. جا بة حوكمي ئةوةي كورِة تاقانةي باوكي دةبيَت، رِووبةرِووي بةرثرسيارييةكي خيَزاني قورس دةبيَتةوة و بةو هؤيةوة،

 

 ثاش ئةوةي خويَندةوارييةكي طونجاو وةدةستدينيَت، ذياني خؤي تةرخان دةكات بؤ سةرثةرشتيكردني خانةوادةكةيان و بةرِيَوةبردني ئةركي مالَ و مولَكيان.

 

 ثاشانيش لةطةلَ زيَبا خاني ئامؤزيدا (كضي كةريم بةط) دةبنة هاوسةر و ثيَكةوة تالَي و شيريني ذيان دةضيَذن و لةسةر داب و نةريت و خةسلَةتي بنةمالَة رِةسةنةكةيان دةرِؤن.

حةمة سةعيد بةط هةرضةندة ئةركيَكي خيَزاني و كؤمةلآيةتي قورسي كةوتبووة سةر، وةليَ ئةو بةردةوام كاتيَكي بةرضاوي تةرخان دةكرد بؤ طةشت و طوزار و خويَندنةوة.

 

 هةر لةو ميانةدا بايةخ و هةولَيَكي زؤري دةدا بؤ ثةيدا كردني كتيَب و ثةرتووك و بلآوكراوةكاني ئةو سةردةمة و كؤكردنةوةيان لة كتيَبخانة تايبةتييةكةي خؤيدا.

 

لة سةرةتاي ضلةكاندا، حةمة سةعيد بةط ضووة رِيزي ثارتي هيوا و تيَيدا وةكو ئةنداميَكي طةنج و خويَنطةرم و رِؤشنبير دةستي بة تيَكؤشان كرد و، لة كؤنطرةي قةنديلةدا (كؤنطرةي هيوا لة طوندي طيَذةكاني نزيك بة كةلار سالَي 1945) بةشدار بوو، كة بؤ ثشتطيريي شؤرِشي بارزان بةسترا.

 

 ديسان هةر لةو سةروبةندةدا وةك نووسةريَكي ليَهاتوو لة طؤظاري (طةلاويَذ) و ئةوجا طؤظاري (هيوا) و ثاشانيش لة بلآوكراوةكاني ديكةدا بةدةركةوت.

 شيخ محه مه د ئمين وه  حه مه سه عيد بگ

 

 بةرهةمة بلآوكراوةكانيشي بة طشتي بريتي بوون لة بابةتي ئةدةبي هةمة جؤر، طوتار، بةرهةمي وةرطيَرِدراو لة زماني عةرةبي و فارسييةوة.

 

 ئيدي حةمة سةعيد بةط وةك كةسايةتييةكي نيشتماني و كؤمةلآيةتي ثايةدار، هزرظان و نووسةريَكي بليمةت و غةمخؤر بؤ طةل و نةتةوةكةي بة طشتي و، ضيني ضةوساوة و هةذار و نةدار بةتايبةتي لةسةرتاثاي ناوضةكة و دةرةوةيدا ناوبانط دةردةكات و دةناسريَت.

كونفرانسي ماموستايان لة شةقلاوة

يةكيَك لة هةلَويَستة دليَرانة و مةردانةكاني ئةم زاتة، بة هاناهاتن و داكؤكيكردني بوو لةو شؤرِشطيَرِانةي كة لة شالآو و هةلَمةتي طرتن و رِاوةدوونان هةلَدةهاتن و ثةنايان بؤ ناوضةكة دةهيَنا،

 

 نموونةي تيَكؤشةر خسرةو رِؤزبة- ئةندامي دياري ثارتي (تودة)ي ئيَراني كة لة جةللادةكاني شاي ئيَران هةلآت و بةناويَكي خوازراوةوة هاتة كةلار و، ماوةيةكي زؤر لة ميوانداريي حةمة سةعيد بةطدا مايةوة.

 

 كاتيَكيش طةرِايةوة ئيَران، تا ئةو وةختةي طيرا و رِةوانةي ثةتي قةنارة كرا، هةرطيز ثياوةتيي حةمة سةعيد بةط و ضاكةي كورداني فةرامؤش نةكرد.

 هةميسان جيَي ئاماذةية كةوا حةمة سةعيد بةط دؤستايةتييةكي ثتةوي لةطةلَ ذمارةيةك لة كةسايةتيية مةدةني و سةربازيية ناسراوةكاني ئةو سةردةمةي عيَراقدا هةبووة ،

 

 

 زؤر لةوانة سةردانيان كردووة و رِيَزي تايبةتيان ليَطرتووة، وةك زةعيم عةبدولكةريم قاسم كة ثيَشبةرثابووني شؤرِشي 14ي طةلاويَذ (سالَي 1958) لة (مةنسورية) دةبيَت و، لةطةلَ ئةفسةرةكاني هاوةلَيدا سةرداني مالَي حةمة سةعيد بةطيان لة كةلار دةكرد و دةضوونة كتيَبخانةكةي و كتيَبي جؤراوجؤريان ليَ وةردةطرت.

 

ثاش بةرثابووني شؤرِشي ناوبراو، حةمة سةعيد بةط بؤ ثيرؤزباييكردن سةرداني (قاسم)ي كرد و ئامادةيي خؤي دةربرِي مولَك و زةوييةكاني بة هةذار و جوتياراني ناوضةكة ببةخشيَت.

 

 ئةويش سوثاسي ئةو هةلَويَستةي كرد و واي بة ثةسةند زاني ئةو دةستثيَشخةريية دوابخريَت بؤ كاتي دةرضووني ياساي ضاكسازيي كشتوكالَي.

لة كؤتايي ثةنجاكاندا حةمة سةعيد بةط بة مالَةوة ضووة شاري خانةقي، ئةوجا سالَي 1960، لةويَشةوة طواستيانةوة بؤ بةغدا و،

 

 لةويَندةر لة يةكيَك لة فةرمانطةكاني وةزارةتي نيشتةجيَكردندا دامةزرا. وةليَ، ثاش كودةتا شوومةكةي سالَي 1963 حةمة سةعيد بةط لة كار دةركرا و ماوةيةكيش زيندانيي ضةشت.

دربند بالكيان

 

 لة ماوةي (1967-1968)دا حةمة سةعيد بةط بووبة يةكيَك لة ئةنداماني دةستةي ئيمتيازي رِؤذنامةي (التاخي)- قؤناغي يةكةم- ثاشانيش لة (برايي) ثاشكؤي كورديي (التاخي)دا كاري كرد.

 

 لةو سالآنةي حةمة سةعيد بةط و خانةوادةكةي لة بةغدادا دةذيان، مالَةكةيان ببووة جيَي حةوانةوةي خةلَكيَكي زؤر، لة رِيَبوار و نةخؤش و نةدار و قوتابي و ليَقةوماواني ميللةتةكةمان، كة ثةنايان بؤ ئةو خانةوادة بةرِيَزة دةبرد.

حةمةسةعيد بةط لة ناوخوان ( ئيران ) 1979

 ئةوانيش سةرباري كةمدةرامةتي و باري ذياني دذواريان بة ئةوثةرِي ميهرةباني و دلَسؤزييةوة خزمةتي ئةو خةلَكةيان دةكرد . سالَي 1969 حةمة سةعيد بةط و ئةنداماني خيَزانةكةي،

 

 بة هؤي بارودؤخي ئةو سةردةمة ولآتيان بةجيَهيَشت و وةك زؤر لة بةطزادةكاني جاف لة ئيَران نيشتةجيَبوون. لة سةرةتاي حةفتاكاندا زيَبا خاني هاوسةري دلؤظان و ئازيزي حةمة سةعيد بةط لة دوورة ولآت لة تاران كؤضي دوايي كرد و هةر لةويَ بة خاك سثيَردرا  .

 

 

  سالَي 1979 حةمة سةعيد بةط و خزماني بؤ ولآت طةرِانةوة و ثيَِشوازييةكي شايستةيان ليَكرا، ئةوجا سةر لةنويَ لة باوةشي خاكي نيشتماني ئازيزدا ثةرةي بة رِؤلَي نةتةوةيي و نيشتماني و كؤمةلآيةتي و رِؤشنبيري و هزريي بيَوضاني خؤي دايةوة و، لةسةر رِةوشت و هةلَويَست و رِةفتارة بةرز و نةطؤرِةكاني بةردةوام بوو .

 

 مخابن، زؤري نةبرد بةهؤي رِووداوي ئؤتؤمبيل (زياتر لة جاريَك) و ثيَكاني لاقي بة خةستي، باريي تةندروستيي تيَكضووو، سالَي 1991 بة مةبةستي ضارةسةريي ثزيشكي سةرداني ئةلَمانياي كرد و باري تةندروسيتي بة شيَوةيةكي بةرضاو ضاك بووةوة.

 

 بةلآم كؤضي دوايي كتوثرِي ئةديب و تيَكؤشةر نةبةرد جافي كورِي (سالَي 1993) لة ناخةوة هةذاندي و غةميَكي زؤري بؤ بةجيَهيَشت. كةضي ويَرِاي ئةو ئازارة سةختانة،

 

 حةمة سةعيد بةط لة نووسين و ليَكؤلَينةوة و خويَندنةوةدا كؤلَي نةدا و جطة لة بلآوكردنةوةي بةرهةمةكاني لة رِؤذنامة و طؤظارةكاندا، دةستي كرد بة تؤمار كردني بيرةوةرييةكاني و داناني كتيَبيَكي ئةنسكلؤثيديايي طرنط لةسةر عيَلي جاف،

 

 تا لة شةوي  25/3/1996دا كؤضي دوايي كرد و لة ثاش خؤي طةليَك بةرهةمي بةثيَزي بؤ بةجيَهيَشتين، ديارترينيان كتيَبي (ئاوارة)ية كة بريتيية لة 1000 لاثةرِة

هةمة سةعيد بةط  ذياني هاوسةريَ لةطةلَ زيباخاني كضي كريم بةطي جافدا ثيَكهيَنا  و لة ماوةي ذياني خيَزانياندا خواي مةزن دو كيذ وسآ كوري ثيَبةخشيوين

نه به رد

خو سره و

زيبا خان

جووان

ژیان

كيسرا

 

 

 

له گه لَ - که ریم به گ وه حه مه رشید بگ وه شه وکه ت بگ - 1946