جافي طؤران و تيرةكاني

جافي طؤران بةطشت تيرة و هؤزةكانييةوة، خاوةني ميَذوويةكي ديَرين و رِةسةنن، وةليَ ئةو زانياريية تؤماركراوانةي لةسةر جافي طؤران هةن، وةك تيَكرِا بةشةكاني تري جاف، زانياريطةليَكي كةم و ناتةواون.

 

سوارةي جافي طؤران

 

 لة رِاستيشدا باسي جافي طؤران و تيرة و هؤزةكانيان تةنها لة هةنديَك دةستنووس و سةرضاوةي ئيسلاميدا هاتووة كة بة ئاشكرا ئاماذةي داوة بة هةنديَك لةو تيرانة وةك: نيريَذي، تايشةيي، قادر ميروةيسي، بيَداخي، ئةلياسي.

 

 بة هةمانشيَوة ناوي جافي طؤران لة هةنديَك دةستنووسةكاني هةردوو سةدةي حةوت و هةشتي كؤضيدا هاتووة. بةلآم ثاشتر باس و هةوالَي جاف بة شيَوةيةكي بةرضاو ثةرةيان سةند و بلآوبوونةوة،

 

 

 

 نةخاسمة لة سةردةمي سةفةوييةكان و ئةفشارةكاندا (حوكمي نادر شاي ئةفشار). ئةوةبوو لةو سةردةمانةدا تيرةكاني نيريَذي و تايشةيي و قادر ميروةيسي و بيَداخي و بيَوياني و ئةلياسي لة يةكطرتووي عيَلي جاف دابرِان و بةرةو ناوضةكاني عيَلي طؤران لة سنووري دالَةهؤ و زةهاو و دةوروبةرياندا، رِةويان كرد.

 

 ئةمةش لةو كاتةدا رِوويدا كة فةرمانرِةواكاني ميرنشينيي ئةردةلآن (ثايتةختةكةيان سنة بوو) دةستيان بةسةر جوانرِؤدا طرت (زيَدي رِةسةني جاف)، بةو هؤيةشةوة ذمارةيةكي زؤر لة دانيشتواني ئةو ناوضةية بؤ دةرةوةي رِةويان كرد (بةرةو كةناري رِؤذئاواي رِووباري سيروان لة كوردستاني عيَراقدا و ناوضةكاني عيَلي طؤران لة كوردستاني ئيَراندا).

 

كةيخسرةو بةطي سةرؤكي جاف

 

ثاشان تيرة و طرووثةكاني جافي جوانرِؤ كة ضووبوونة سنووري عيَلي طؤران، لةسةر لةوةرِطا لة نيَوان خؤياندا بووبة شةرِيان و هاتن بةيةكدا، ئةمةش وايكرد كةيخسرةو بةطي سةرؤكي جاف، قادر بةطي كورِي بنيَريَتة لاي جافة بةشةرِ هاتووةكان بة مةبةستي ثيَكهيَنان و ئاشتكردنةوةيان.

 

قادر بةطي كورِي كةيخسرةو بةط سةرؤكي جاف

 

 بةلآم لة جياتي ئةوةي ئاشتي بيَتة دي، طوللةيةكي سةركيَشي ويَلَ لة كاتي شةرِةكةدا، بةر قادر بةط كةوت و كوشتي، بةوةش دؤخةكة زياتر تيَكضوو و ئالَؤز بوو.

 

ئةوجا هةنديَك لة تيرةو هؤزة بةشةرِ هاتووةكان، لة ترسي تؤلَة سةندنةوة ليَيان، ثةنايان بؤعيَلي طؤران برد و لة لايةن ئةوانةوة دالَدة دران و بة طةرمي ثيَشوازيكران و، مولَك و كيَلَطةيةكي بةرينيان لة ناوضةكاني طوارة و ثالآن و سياوانةداثيَدرا و، هيَزة شةرِكةرةكانيشيان لةطةلَ هيَزةكاني طؤراندا يةكيان طرت.

 

لة رِاستيدا، ميَذوونووس رِائوول لينسن كة زانياريي لةمةرِ هيَزيي جةنطيي عيَلي طؤران و دامةزراوة سةربازييةكةيةوة تؤمار كردووة، بة هيض شيَوةيةك ئاماذةي بةناوي ئةو تيرة و هؤزانةي جافة نةداوة كة ثيَوةندييان بة عةشيرةتةكاني طؤرانةوة كرد.

 

 بةهةرحالَ ئةم جافانة دواتر لة عةشيرةتةكاني طؤران جيابوونةوة، ئةويش دوا بة دواي ثةرةسةندني هيَزي جةنطيي جافي جوانرِؤ (نةخاسمة تيرةكاني باوةجاني، قوبادي، وةلَةبةطي) و دةستبةسةراطرتنيان بةسةر مولَك و لةوةرِطايةكي زؤر لة دةشتي زةهاو و سةرقلآدا لةلايةك و، مؤركردني رِيَكةوتننامةي 1914 لةلايةكي ترةوة كة بووبة هؤي طؤرِيني نةخشةي زةوي و كيَلَطةكان و شيَوةي مولَكداريَتييان (لة نيَوان سنووري عيَراق و ئيَراندا).

 

ليَرةدا ناوي طرنطترين تيرة و هؤزةكاني جافي طؤران و ثيَناسةيان بةم شيَوةية تؤمار دةكةين:

*تيرةي نيريَذي

ذمارةي ئةم تيرةية بة هةزار خيَزان مةزندة دةكريَت، هةنديَكيان لة ضياي بني طز و سنووري جافي جوانرِؤ لةطةلَ عيَلي طؤراندا (نزيك بة زيَدي تيرةي وةلَة بةطي) نيشتةجيَن. و هةنديَكيشيان لة دةشتي زةهاودان.

 

سوارخاسيكي تيرةي نيريَذي

 

 

رِؤلَةكاني ئةم تيرةية لة زستاناندا كؤضيان بؤ ناوضةكاني بان زةمين و طهوارة دةكرد. بة هاوينانيش دةضوونة ناوضةكاني طؤران و نيريَذ. هةروةها نيريَذييةكان بة زاراوةيةكي جافانةي رِةسةني (كوردي) قسة دةكةن. طرنطترين هؤزةكانيشيان: كويك-ة (هةنديَكيان لة ناوضةي زةهاو و بةشيَكيشيان لة ناوضةكاني شادي ئاباد و رِوانسةردا نيشتةجيَن).

 

لةنيَو ئةم تيرةيةدا ضةند سةرؤكيَكي ليَهاتوو ناوبانطيان دةركردووة، نموونةي سةفةروةيس سولَتان و ياروةيس سولَتاني كورِي. ثاش مردني ياروةيس سولَتان، ئةكبةر خان بووةتة سةرؤك و بةدووي ئةويشدا رِةزا خان نيريَذي وةك سةرؤكيَكي ديار و بة توانا دةركةوتووة.

 

 لة رِاستيشدا ناوبراو (رِةزا خان) كةسايةتييةكي خيَلَةكي و كؤمةلآيةتيي ليَهاتوو و دليَر و دانا و خواثةرستي سةردةمي خؤي بووة. ئةم سةرؤكة لة ثاش نةماني قاجارييةكان لةسةر حوكمي ئيَران و هاتني بنةمالَةي ثةهلةوييةكان بؤ سةر كورسيي دةسةلآت، وةك سةركردة و سوارضاكيَكي بيَهاوتا لة ناوضةي زةهاودا بةدةركةوات و، لةلايةن ميرةكاني كةلَهورِةوة كرا بة فةرمانداري ئةو شويَنة.

 

 رِةزا خان هةولَيَكي زؤري خستة طةرِ بؤ ثتةوكردن و بةهيَزكردني دةسةلآت و تواناي تيرةكةي و فراوانكردني سنووري ناوضةكةيان. ئةوةبوو ناوضةكاني قةسري شيرين و سةرثيَلَي زةهاوي ضةند جاريَك خستة ذيَر دةسةلآتي خؤيةوة و، بة هيض شيَوةيةك طويَي بة فةرماني دةسةلآتداراني ئيَرانيي نةدةدا و زؤريش ثةست و بيَزار بوو لة سياسةتي ئةو دةسةلآتدارانة دةرهةق بة عةشيرةت و قةومةكةي.

 

 هةروةها رِةزا خاني بيَ برِوا و متمانة بة ئيَرانييةكان، دةستي كرد بة ئامادةكردن و رِيَكخستني هيَزيَكي ضةكداري تؤكمة لة عةشيرةتةكةي بة شيَوةيةك كة كاربةدةستاني ئيَرانيي نيطةران كرد و خستة طومانةوة، نةخاسمة لة ثاش ئةو رِاثؤرت و هةوالآنةي لةمةرِ رِةفتار و جموجؤلَي رِةزا خانةوة، ثيَيان طةيشت.

 

لة كؤتاييدا هيَزةكاني ئيَراني لة شةرِيَك لة شةرِةكاندا توانييان بة ديلي بيطرن. ئةوجا رِةوانةي بةنديخانةي (قصر قجر) لة تاراندا كرا و ماوةي يازدةسالَي لةويَ بة زينداني بةسةربرد.

 

 

 رِةزا خان تاكة سةرؤك بوو لة نيَوان سةرؤك عةشيرةتة بةندكراوةكاندا كة تةحةداي دةسةلآتداراني بةنديخانةكةي دةكرد و لةطةلَ ثاسةوان و بةرثرساني ئةويَدا بة شةرِ دةهات و بةرةنطاريي دةكردن.

 

ثاش ئازادكردني ئةم زاتة، زؤر لة داوود بةطي جاف نزيك بووةوة و خؤشي ويست، بة بةردةوامي سةرداني دةكرد و زؤر لة مالَةكةيدا (لة كرماشان) دةمايةوة و بيرةوةري و بةسةرهاتي سةير و عةنتيكةي لةمةرِ تيَكؤشان و خةباتي خؤي لة دذي دةسةلآتداراني ئيَراني و عةشيرةتة نةيارةكانيدا، دةطيَرِايةوة.

 

لةدوا سةفةريدا بؤ تاران، رِةزا خان كتوثرِ بزر كرا و ديار نةما و ضارةنووسي بؤ كةس ئاشكرا نةكرا.

 

شةجةرة نامةي سةرةك هوزةكاني نيريَذي

 

*تيرةي تايشةيي

ناوي ئةم تيرةية لةلايةن ميَذوونووس و نووسةري ئيَرانيي بةناوبانط ئةسغةر شميم بة (تايشة ئاي) و لة لايةن ميَذوونووس مةسعوود كةيهانيش بة (تشة)، هاتووة.

 

 نووسةر ناصر محسني- ش بة (قشة ئاي) ناوي بردوون و دةلَيَت ئةمانة لة ئةسلَدا كوردي ولآتي ئةرِمينيا (ئةرِمةنستان) بوون و بةر لةويَ بيَنة كوردستاني رِؤذهةلآت ئاييني مةسيحييان ثةرستووة، بةلآم لة رِاستيدا هيض سةرضاوة و دةستنووسيَكي متمانة ثيَكراو لةبةردةستدا نيية ئاماذة بةم زانياريية بكات.

 

وةليَ ئةوةي رِاست و دروست بيَت ئةوةية كة ئةم تيرة لة ميَذةوة بةشيَكي رِةسةن و طرنطي عيَلي جافن و وةك تيَكرِا تيرة و بةشة ديَرين و رِةسةنةكاني ئةم عيَلة سالآنة بةذياني كؤضةرييةوة سةرقالَ بوون.

 

 هةروةها ئةم تيرة لة تيرة طةورة و ناودارةكاني سنووري جوانرِؤ بوون ثيَش ئةوةي بطويَزنةوة بؤ ناوضةي عيَلي طؤران.بةطويَرةي سةرذميَرييةك سالَي 1914 ئةنجامدراوة بة 1500 خيَزان مةزةندة كراون و خاوةني ضةندين بةتاليؤني سوارة و ثيادةي جةنطاوةر بوون.

 

هةميسان ئةم تيرةية، بة سةرؤك و كةسةكانيانةوة، نموونةي كةسانيَكي خواثةرست و ثابةند بة ئاييني ثيرؤزي ئيسلام بوون و، هةميشة بةوة ناسراوبوون كة لة بةرذةوةنديي ئايينةكةياندا خزمةتي بةرضاويان كردووة، زؤريش لة سةرؤكةكانيان خاوةني زانست و رِؤشنبيريي ئاييني بةرز بوون.

 

 يةكيَك لة سةرؤكة ناودارةكاني تيرةي تايشةيي فةقيَ مستةفا تايشةيي بووة كة هةر بة مندالَي لةسةر دةستي مةلا و مامؤستاي ئايينيي هةلَكةوتوودا، زانستة ئايينييةكاني خويَندووة.

 

 ثاش ئةو زاتة كورِةكاني سةرؤكايةتيي تيرةكةيان طرتؤتة دةست، لة ثيَشيانةوة نةزةر سولَتان كة فةرماندةيي جةنطاوةراني تيرةكةي و تيرةي قادر ميروةيسيشي ثيَكةوة دةكرد. ثاش ئةو مةعاريف سولَتان سةرؤكايةتيي خيَلَي طرتة دةست، ئةويش سةرؤكيَكي ليَهاتوو و دليَر بوو و بؤ ماوةيةك حوكمي جافي طؤراني بةطشت تيرة و هؤزةكانييةوة كرد بةر لةوةي دةسةلآتي لاواز بيَت.

 

 ثاش مردني ناوبراو عةلي سولَتاني كورِي كاروباري تيرةي طرتة دةست تا لةناوضووني بنةمالَةي قاجاريي فةرمانرِةوا لة ئيَراندا (سالَي 1344ك).

سالَي 1914 سنوور بؤ مولَك و لةوةرِطاكاني تيرةي تايشةيي بة طويَرةي رِيَكةوتننامةي سنووريي ئيَران- عيَراق، دياري كرا،  ئةوانيش رِووبةرِووي حكوومةتي ئيَراني بوونةوة و، هةنديَك لة سةركردةكانيان لة بةنديخانةي (قصر قجر)دا بؤ ماوةي زياتر لة دة سالَ بةند كران.

 

 ثاش عةلي سولَتان سةرؤكايةتي تايشةيي كةوتة دةست كدخدا موستةفا لةويَشةوة بؤ كدخدا مةحموود نةزةريي كورِي كة يةكيَك بوو لة ناوداراني عيَلي جاف و ثياواني مةردي رِيَطاي خةبات و فيداكاري و نيشتمانثةرستي، هةروةها يةكيَك بوو لةو سةرؤكة ديارانةي كة بةرذةوةنديي طشتيي دةخستة ثيَش هةر بةرذةوةندييةكي تايبةتي.

 

ئةم سةرؤكة هةلَكةوتووة لة دايكبووي ناوضةي زةهاوة و، لة طوندةكةي خؤيدا خويَندن و نووسين بة هةردوو زماني كوردي و فارسي لةسةر دةستي مامؤستاياني تايبةتيدا فيَر بووة و، بة ويَنةي كةسيَكي رِةوشتبةرز، دةروون ثاك و بة ويذدان بةدةركةوتووة، هةر لة تافي لاويَتييةوة بة ضاكي و دروستي مولَك و زةوي و زاراة فراوانةكاني بةرِيَوة بردووة و، خاوةني دةسةلآتيَكي زؤر بووة.

 

شةجةرة نامة سةرةك هوزةكاني تايشةيي

 

ثاش ئةوةي خومةيني حوكمي ئيَراني طرتة دةست (سالَي 1979) و طةلي كوردمان بة هؤيةوة ستةم و كويَرةوةرييةكي زؤري ضةشت، رِؤلَةكاني تايشةيي لة سةروويانةوة كدخدا مةحموود نةزةري شانبةشاني رِؤلَةكاني تري جاف و عةشيرةتة هاوثةيمانةكانيان (وةك قةلَخاني و عةشيرةتةكاني تري طؤران) بة فةرماندةيي خةباتطيَرِ سةردار بةطي جاف لة دذي ستةم و نارِةوايي رِذيَمي نويَي ئيَران رِاثةرِين و زيانيَكي زؤريان بةو رِذيَمة طةياند.

 

ثيشمةرطة قارةمانةكاني هوزي تايشةيي ، جافي طوران

 لةو سةردةمةدا كدخدا مةحموود نةزةري بة رِووداويَكي هاتووضؤ لةسةر سنووردا لة كاتي بةسةركردنةوةي بنكةي يةكيَك لة هيَزةكاني، شةهيد دةبيَت.

 

 لة ثاش ئةو ئيحسان نةزةريي كورِي لة ئاهةنطيَكي شايستةدا، بة ئامادةبووني كاك سةردار بةطي جاف سةرؤكي عيَلي جاف و ناوداران و ثياو ماقوولآني تايشةيي، لة شويَني باوكيدا بة سةرؤكي تيرة هةلَبذيَردرا.

 

هةروةها كدخدا حاتةم نةزةريش يةكيَك بوو لة كةسايةتيية هةلَكةوتووةكاني ميَذووي ئةم تيرةية، ناوبراو لة سةردةمي خؤيدا كةسايةتييةكي ناوداري زةهاو و سةرقلآ بووة و وةك خاوةن مولَكيَكي ناودار و رِاستطؤ و خيَرؤمةند لة ناوضةكةدا شؤرةتي دةركردووة.

 

 هةميسان ئةم زاتة يةكيَك بووة لةوانةي بةشداريي رِاثةرِيني طةلةكةماني لة دذي رِذيَمي خومةينيدا كردووة و، وةكو ئةنداميَكي كاراي ئةو رِاثةرِينة بة دةركةوتووة.

 

ناوةندي سةرةكيي ئةم تيرةية دةكةويَتة ناوضةي ثالآن (لة زةهاو) و لةسةر سنووري ئيَران- عيَراق بلآو دةبنةوة، سنووريان لة باكوورةوة: ناوضةي جيَطيران، لة رِؤذهةلآتةوة ناوضةي نيشتةجيَبووني تيرةي نيريَذي (لة جافي طؤران) لة باشوورةوة ناوضةكاني جطةرلو و ضواركلآو، لة رِؤذئاواوة هةوارطةكاني عيَلي طؤرانة، ئةم تيرةية بة زاراوةي جافي كوردي دةدويَن.

 

شويَني حةوانةوةي وةرزي زستاني ئةم تيرةية بريتي بوو لة ناوضةكاني كاني شيرينة و دةوروبةري بيرة نةوتةكاني قؤرةتوو، لة بةهارانيشدا لة ناوضةكاني هلال (شويَني دانيشتني كدخدا مستةفا)، تةثة رِةش، دارايخان و زةهاودا نيشتةجيَ دةبوون، لة وةرزي هاوينيشدا دةضوونة ناوضةكاني ثالآن، حةسةن طاير، كاني سةفةر، ثلةزةرد، قةدثالَي دالَةهؤ. رِؤلَةكاني تايشةيي حالَي حازر ئيش و كاري كشتوكالَي و ئاذةلَداري دةكةن.

 

 

*تيرةي بيَوياني

رِةوكردني بيَويانييةكان لة زيَدي رِةسةنيانةوة (جوانرِؤ) بؤ ناوضةكاني عيَلي طؤران بة سةرةتاي قؤناغيَكي نويَ و طرنط لة ذياني ئةم تيرة كؤضةرةدا دةذميَردريَت، كاتيَك وةك زؤر لة رِؤلَةكاني تري جاف طواستيانةوة بؤ ئةو شويَنانة و تيَيدا جيَطير بوون و وةك جاري جارانيان دةستيان بة ذياني كؤضةريي خؤيان كردةوة و هةموويان لةويَندةر بة جافي طؤران ناسران.

 

 

هؤي رِةوكردني ئةم جافانةش لة شويَني رِةسةني خؤيان دةطةرِيَتةوة بؤ دوو هؤي سةرةكي، يةكةميان: ثةيدابووني شةرِوشؤرِ و ململانيَ لةنيَوان جافي جوانرِؤ و ميرةكاني ئةردةلآن ئةوانةي كة طوشار و ثالَةثةستؤيان دةخستة سةر جافي جوانرِؤ بؤ ئةوةي دةسةلآتيان كز بكةن و دةست بةسةر زةوي و كيَلَطة دةولَةمةندةكانياندا بطرن.

 

 هؤكاري دووهةميش دةطةرِيَتةوة بؤ ئةوةي كة سةرؤك عةشيرةتةكاني طؤران بانط يَشتي تيرةكاني جافي جوانرِؤيان كرد و هانيان دان تا بؤ لاي ئةوان بطويَزنةوة، بةو شيَوةش سوود لة هيَز و توانايان وةرطرن بة مةبةستي بةرقةراركردني ئاسايش و ئارامي لة ناوضةكةدا.

 

ئةوةبوو جةنطاوةراني بيَوياني ضةند بةتاليَونيَكي ضةكداريان، لة سوارة و ثيادة، لة نيَو هيَزي شةرِكةري طؤراندا ثيَكهيَنا، وةليَ ئةو ناكؤكيية ناوخؤييانةي كة ثاشان لة نيَو سةراني تيرةكةدا رِوويان دا، بوونة هؤي لاواز بووني هيَز و سامي بيَويانييةكان.

 

باسي ئةم تيرةية لة نووسين و دةفتةرةكاني بنةمالَةي قاجاريدا بةناونيشاني (بي بيان و بيامة) وا هاتووة كة لة ناوضة ساردةكاني كويَستاندا لة نزيك تيرةي نيريَذدا و، لة طةرمياندا لة ناوضةكاني زةهاو و بيبيان (معارف سلطان) و بيبيان (شاوةلي) دا، نيشتةجيَن. ئيَستاش بةبؤنةي ثةرت و بلآوبووني بيَويانييةكان ئيَمة ناتوانين شويَنيَكي دياريكراويان بؤ دةستنيشان بكةين.

 

بةلآم دةكريَ هةوارطةكاني جارانيان بؤ وةرزي زستان بة ناوضةكاني (بان لوادة و لةوةرِطةكاني قزلَ زةهاو) دةستنيشان بكةين. هةروةها زةوي و زاري كشتوكالَيشييان لة ناوضةكاني شيمان (دوشيمان) و بونان-ي قةلآي زنجير- دا شك دةبرد كة عةشيرةتةكاني قةلَخاني (تيرةي اسثري و بهرامي)ي دالَةهؤ دةستيان بةسةرياندا طرت.

 

شايةني طوتنة كةوا مولَك و كيَلَطةكاني ئةم تيرةية بة هؤي دياريكردني سنووري ئيَران- عيَراقةوة، بوون بة دوو بةشةوة. بةشيَكيان كةوتة ديوي عيَراق و ئةو بةشةكةي تريشي سةرؤك عةشيرةتةكاني قةلَخاني لة ئيَراندا زةوتيان كرد.

 

دةبيَت ئةوةش بلَيَين كةوا رِؤلَةكاني ئةم تيرةية لة جياتي ئةوةي ثشتي فةيزولَلآ سولَتان رِةزا سولَتاني سةرؤكيان بطرن، ضوونة ثالَي ميرزا بةط (بهادر السلطنة)ي سةرؤكي قةلَخاني كة ثيَوةندييةكي بة هيَزي لةطةلَ تيرةي وةلَةبةطيدا (لة جافي جوانرِؤ) هةبوو (عةزيز بةطي سةرؤكي وةلَةبةطي كضي ئةو ميرزا بةطةي هيَنا و كردي بة هاوسةري خؤي).

 

شةجةرةنامةي سةرهوزةكاني بيَوياني

 

ذمارةي بيَويانييةكان بة 500 خيَزان مةزةندة دةكريَت، لة رِةضةلَةكةدا بؤ تيرةي دوورِؤيي دةطةرِيَنةوة، و لة سةردةمي كؤندا بةشيَكي سةرةكي بوون لة يةكطرتووي (هاوبةندي) جافي جوانرِؤ.

 

*تيرةي قادر ميروةيسي

ئةم تيرةية بة هةزار خيَزان مةزةندة دةكريَت و، لة رِةضةلَكةدا بؤ تيرةي يةزدانبةخشيي سةر بة جافي جوانرِؤ دةطةرِيَنةوة. هةنديَك لة رِؤلَةكاني ئةم تيرةية لةطةلَ ميراني عيَلي جافدا، كاتي رِةوةكةيان لة جوانرِؤوة بؤ ناوضةكاني ذيَر دةسةلآتي بابانييةكان، بةرةو ديوي رِؤذئاواي رِووباري سيروان (لة نزيك دةربةنديخاني ئيَستا) رِةويان كرد و لةويَ جيَطير بوون.

 

 زيَدي قادر ميروةيسييةكان لةطةلَ ئةم شويَنانةدا هاوسنوورة، لة باكوورةوة ناوضةكاني ثشتة و شاوازي و لةعلي خان (شويَني تيرةي شةرةفبةيانييةكان لة جافي جوانرِؤ)، لة باشوورةوة لةوةرِطاكاني تيرةي تايشةيي و سنووري باكووري شارؤضكةي قؤرةتو (كة دةكةويَتة باكووري خانةقي)، لة رِؤذهةلآتةوة جيَطيران، لة رِؤذئاواوة ديوي رِؤذهةلآتي رِووباري سيروان.

 

 هةوارطةكاني زستانةي ئةم تيرةية بةهؤي دياريكردني هيَلَي سنووري نيَوان ئيَران و عيَراقةوة، بوون بة دووبةشةوة لة هةردوو ديوي سنووردا.

كاتيَك قادر ميروةيسييةكان بؤ ناوضةي عيَلي طؤران باريان كرد، سةرؤكي ئةم عيَلة (عيَلي طؤران) بةهؤي زؤري ذمارةيان (مةبةست قادر ميروةيسييةكانة) و زؤري مةرِومالآتيان، ناوضةطةليَكي زؤري ثيَدان، ناوضةكاني سةدر، بريشا، خورِةمير (بؤ شويَني زستانيان)، ناوضةكاني مير بةطي، بلاو، كاني شاركة، قلآي ئاوارة، طويذة، ملةضيا، بزةرِيشة حسيَن كةريم خان- بؤ شويَني هاوينيان.

 

 

ثاشان هةوارطةكاني زستانةي قادر ميروةيسييةكان بلآوتر بوونةوة و ئةم شويَنة بةرينانةيان لةخؤ طرت، سةرقلآ، ضواركلآو، هاجي لةر، طؤرِطنوش (فةرةج يوسف يار ئةحمةدي)، خورِ خورِ، قةرةضةم.

 

ئةم تيرةية بةسةر ئةم هؤزانةدا دابةش دةبيَت: ثةثلي، ضوخةيي، يوسف يار ئةحمةدي، كةريم عاليخاني، قادري، ساتورة. قادر ميروةيسييةكان خاوةني ضةندين بةتاليؤني سوارة و ثيادةي ضةكدار بوون و، بةشدارييان لة رِاثةرِيني عيَلةكةياندا، جافي جوانرِؤ، لة دذي ميرةكاني ئةردةلآندا كرد و رِؤلَيَكي بةرضاويان لة سةرخستني ئةو رِاثةرِينةدا نواند.

 

لة سةرؤكة ديارةكاني ئةم تيرةية: مستةفا خان سولَتان و بةطلةر سولَتان (كورِاني قادر ميروةيس)، كاكة خان سولَتان لة كورِةزاكاني مةحموود عةلي وةيس، هةروةها سةرؤكي بةتةمةنيان كدخدا حسن ثور (ناسراو بة حةسةن عةلي) لة كورِةزاكاني قادر ميروةيس.

 

ئةم تيرةية، بة سةرؤك و كةسةكانيانةوة، شانبةشاني براكانيان لة جافي طؤران و جافي جوانرِؤ، بةشدارييةكي شايستةيان لة رِاثةرِينة دليَرانةكةي ميري ئازا سةردار بةطي جاف لة دذي رِذيَمي خومةيةنيي ستةمكاردا، كرد و رِؤلَي بةرضاويان نواند و زةرةر و زيانيَكي سةختيان بةهيَزةكاني ئةو رِذيَمة طةياند. لة نيَو سةركردة دليَرةكانيانيدا ئاماذة بة ناوي كةريم مستةفا (ناسراو بة كةريم ضوتة) و محةمةد مستةفا دةكةين.

 

 

شةجةرة نامةي سةرةكاني قادرميرويسي

 

*تيرةي ئةلياسي

تيرةي ئةلياسي وةك هةنديَك لة تيرةكاني ديكةي جاف، بؤ ناوضةكاني عيَلي طؤران و ضياي دالَةهؤ، رِةويان كرد و لةويَ لة دؤلَي عةلي عاسي و قةدثالَي دالَةهؤ و ناوضةي بان زةردة دا جيَطير بوون.

 

ئةم تيرة بريتيية لة 250 خيَزان و، هةوارطةكاني هاوينةيان ئةم شويَنانةيان دةطرتةوة: بان زةردة، قلآي ئاوارة،طويذة، ملةضيا، هةوارطةي زستانةشيان: سةرقلآ، زةهاو، خورِخورِ.

 

لة سةرؤكة هةرة ليَهاتووةكاني ئةم تيرةية: كدخدا بةهرام ئةلياسي، كدخدا مةحموود ئةلياسي.