رِؤلَي عيَلي جاف

لة كلتووري هزري و ئةدةبي و ئاييني كورددا...

وةك ئاشكراية، عيَلي جاف بةشيَكي طةورة و طران لة ثيَكهاتةي كؤمةلَطاي كوردةواريماندا ثيَكدةهيَنيَت، هةروةها ميَذوو و كةلةثووري رِةسةن و دةولَةمةندي ئةم عيَلة، بة بةشيَكي بةهادار و بة نرخ لة ميَذوو و كةلةثووري نةتةوةيي و نيشتمانيمان بةطشتي دةذميَردريَن.

 

بةطشتي عيَلي جاف لة ضةندين قؤناغي ميَذوويي جياجيادا خزمةتيَكي فرةلايةن و بة ثيَزي بةم طةل و نيشتمانة كردووة، شويَندةستي لة زؤر بوار و لايةني ذياندا كاريطةر و ديار بووة، لةوانة بوارةكاني: ئاييني (روحي)، هزري، ئةدةبي كة لة ميانةياندا زانا و هزرظان و ئةديباني جاف (نةخاسمة شاعيرةكانيان) بة ليَهاتوويي و بةهرةمةندي و هزري رِؤشن و خامة رِةنطينةكاني خؤيان توانييان رِةوش و باري روحي و فيكري و ئةدةبيي نةتةوةكةمان برِازيَننةوة و دةولَةمةندتر بكةن .

 

لة ئاميَزي ئةم عيَلة ناودار و طةورةيةدا، شانبةشاني مير و سةرؤك و ثياو ماقوولَ و سوارضاك و جةنطاوةرة دليَرةكانيان، ضةندين زاناي ئاييني و مةلاي بليمةت و هزرظاني دانا و نووسةر و ميَذووناس و رِؤذنامةظاني بةتوانا و، شاعير و ئةدةيبي ثايةبةرز هةلَكةوتوون كة لة نيَو لاثةرِةكاني ميَذووماندا شويَنيَكي شايستة و دياريان بؤ خؤيان مسؤطةر كردووة .

 

 لةوانة زاناياني ئاييني ثايةبلَند، ابن الصلاح الشهرزوري، مةولانا خاليدي نةقشبةندي، مةلا عةبدولكةريمي مودةرَيس، شاعيراني هةلَكةوتووي وةك: لزا خانم جاف، عيَل بةطي جاف، خاناي قوبادي، نالي، مةولةوي ، وةلي ديَوانة، تاهير بةطي جاف، ئةحمةد موختار جاف، عةبدولَلآ طؤران، مينة جاف، نةبةرد جاف،

 

 هةروةها رِؤذنامةنووس و نووسةري هةلَكةوتوو محةمةد سةعيد بةط جاف و نووسةر، حةسةن فةهمي جاف و ئةديب و رِؤماننووس خوسرةو جاف و ميَذوونووس و نووسةر د. حةسةن جاف (كاك خوسرةو و د. حةسةن دوو بةهرةمةند و خامةرِةنطيني ئيَستاي بزاظي رِؤشنبيريي طةلةكةمانن) ضةندين خاوةن قةلَةمي تر .

 

هةلَبةتة هةروا كاريَكي ئاسان نيية لةم دةرفةتةدا باس لة سيرةت و ئاسةواري طشت ئةم زاتانة بكةين وةليَ، بةثيَي توانا هةولَ دةدةين بة خيَرايي ضةردةيةك لةمةرِ ئةو زاتانة تؤمار بكةين جطة لةوانةي كة لة ميانةي باسي بةطزادةكاني جافدا ثيَشتر باسيان كراوة وةك، محةمةد سةعيد بةطي جاف، خوسرةو جاف، د. حةسةن جاف، حةسةن فةهمي جاف، نةبةرد جاف .

 

                                    زاناكان                                   

زانا ئيبنولسةلاحي شارةزووري (ابن الصلاح الشهرزووري)

ئةم زاتة سالَي 577 ك لة شارةزووردا هاتؤتة دونياوة، ئةم شارةزوورةي ئيَستا كة لة ميَذووي ئيسلامدا لانة و مةلَبةندي زؤر لة زاناياني ئاييني و ئةديبان بووة نةخاسمة لة سةردةمي عةباسييةكاندا كة تيَيدا كؤمةلَيَك زاناي كورنةذاد هةلَكةوتوون و لةلايةن ميَذوونووس و تويَذةراني عةرةبةوة بةناوي (العلماء الشهرزورية)وة ناسراون و ناوبانطيان دةركردووة.

 

ابن الصلاح لةثيَناوي عيلم و ئاييندا سةرداني مووسلَ و بةغدا و خوراساني كردووة، ثاشان لة شام جيَطير بووة، لة بواري تةفسير و حةديس و فيقهدا يةكجار بالآدةست بووة.

 

 ئةم زاتة سالَي 643 لة ديمةشق كؤضي دوايي كردووة و لة ثاش خؤي كؤمةلَيَك دةستنووسي بةثيَز و كتيَبة شاكارةكةي لة عيلمي حةديسدا (ناسراو بة مقدمة ابن الصلاح) بةجيَهيَشتووة، ئةم شاكارة لة هيند و ميسر و شامدا، ضةند جاريَك ضاث كراوةتةوة.

 

زانا و مورشيد مةولانا خاليدي نةقشبةندي

 

سالَي 1193 ك لة قةرةداغ، لة ئاميَزي خانةوادةيةكي ئاييني ناسراوي سةر بة تيرةي ميكايلَي ضاوي بة ذيان هةلَهيَناوة، سةرةتا لةسةر دةستي باوكي و ضةند مةلايةكي ناوضةكةدا خويَندوويةتي .

 

 ثاشان بة فةقيَيةتي ضةند شويَنيَكي كوردستان طةرِاوة و، لة شاري سنة لةسةر دةستي سةرؤكي زاناياني ئةو سةردةمة (محةمةد قةسيم) برِوانامةي زانستيي وةرطرتووة.

 

 ئةوجا دةيَتةوة سليَماني و بة دةرس طوتنةوة خةريك دةبيَت، سالَي 1220 دةضيَتة حةج، لةويَ بةثيَي رِوايةت، مزطيَنيي ثيَدةدريَت كة بة خزمةتي مورشيديَكي ئاييني طةورة دةطات و لة سايةيدا بة ثلةيةكي ئاييني بالآ دةطات. ثاش ئةوةي دةطةرِيَتةوة سليََماني، رِؤذيَك نيَردراويَكي مورشيدي نةقشبةنديي ناوداري ئةو سةردةمة (شيَخ عةبدولَلآ دةلهي) دةبينيَت..

 

 ئةم نيَردراوة كة (ميرزا رِةحيمي) ناوبووة، مةولانا هاندةدات ثيَكةوة بؤلاي مورشيدي ناوبراو لة شاري دلهي/ هيندستان سةفةر بكةن. ئةوةبوو (سالَي 1222 ك) مةولانا دةطاتة خزمةتي شيَخ عةبدولَلآ و تةريقةتي نةقشبةنديي ليَ وةردةطريَت و ثاشان دةبيَتة خةليفةي و بؤ كوردستان دةطةرِيَتةوة و دةبيَتة يةكةم رِابةر و بنياتنةري ئةو رِيَبازة لة كوردستاني باشوور و دةوروبةريدا،

 

 موريدانيَكي زؤر ثةيدا دةكات و خزمةتيَكي زؤر بة خةلَكي موسلَماني كوردستان دةطةيةنيَت. ئةوجا مةولانا ثتر لة جاريَك سةرداني بةغدا دةكات و لة مةزارطةي غةوسي طةيلانيدا كاتيَكي زؤر بةسةر دةبات .

 

ثاشان طةشةسةندني خيَراي رِيَبازي نةقشبةندي كاريَكي وا دةكات نيَواني رِيَبازطراني ئةو تةريقةتة لةطةلَ رِيَبازطراني تةريقةتي قادريدا ئالَؤز بيَت و تيَكضيَت و، باري ئةو سةردةمةي ميرنشيني بابان زياتر بشيَويَنيَت .

 

 سةرئةنجام مةولاناي زانا و دانا و خواثةرست بة ثةسةندي زاني كوردستان بةجيَبهيَلَيَت و رِوو لة شام بكات و لةويَ ثةرة بة رِيَبازةكةي بدات، تا ئةوكاتةي لةويَ سالَي 1246 وةفاتي كرد. ئاسةوارةكاني مةولانا بريتين لة طةنجينةيةك نووسين لة بواري فيقة و تةسةووف و عةقيدةدا و، ديوانة شيعريَك و ضةندين ناميلكة و رِيَنمايي بة زمانةكاني عةرةبي و كوردي و فارسي .

 

زانا مةلا عةبدولكةريمي مودةرِيس

زاناي ثايةبةرز مةلا عةبدولكةريم كورِي محةمةد كورِي فةتاح، ناسراو بة مودةرِيس (بة مةلا كةريمي بيارةش ناسراوة) لة هؤزي قازيي سةر بة عيَلي جافة، سالَي 1902 (يان 1903) لة طوندي تةكيةي سنووري خورمالَدا، هاتؤتة دونياوة. لة تةمةني مندالَييدا باوكي مردوو، ئةوجا لة سايةي دايكيدا بةخيَو كراوة و خراوةتة خويَندن و لة حوجرةدا خويَندوويةتي .

 

 بةلآم زؤري نةخاياند دايكيشي مرد و بةو شيَوة باري ذياني سةختتر و ناهةمواتر بوو، بةلآم خزماني برديانة لاي خؤيان و هاوكارييان كرد و بةو شيَوة توانيي ثةرة بة خويَندنةكةي بدات .

 

 ئةوجا بؤ تةواوكردني خويَندن ضةند شويَن و طونديَكي كوردستان (نةخاسمة لة سنووري مةريوان و هةورامان) طةرِاوة، ثاشان بة هةمان مةبةست هاتؤتة سليَماني (لة سةردةمي جةنطي جيهاني يةكةمدا)، لةويَشةوة بة هؤي طراني و قاتي و قرِييةوة ضووةتة خانةقاي دوورِؤ لاي شيَخ عةلائةديني بيارة.

 

 ثاش ئةو سةردةمةش لة طوندي عةبابةيليَ و طوندي بالَةك (لة مةريوان) و بيارة خويَندوويةتي. ديسان هةر بؤ خويَندن طةرِاوةتةوة بؤ سليَماني و لة خانةقاي مةولانا خاليدي نةقشبةندي لةسةر دةستي زاناي ليَهاتوو شيَخ عومةردا (ناسراو بة ابن القرداغي) ثةرةي بة خويَندنةكةي داوة و سالَي 1925 ئيجازةي مةلايةتيي وةرطرتووة.

 

 ثاشان لة مزطةوتي طوندي نةرطسةجارِدا بووةتة مامؤستا و ثيَشنويَذ، ئةوجا سالَي 1929 لةسةر داواي شيَخ عةلائةديني بيارة بووةتة وتارخويَني خانةقاي بيارة و مامؤستاي قوتابخانة بةناوبانطةكةي و تا سالَي 1951 بةو شيَوة خزمةتيَكي مةزني كردووة.

 

 لةو سالَة بةدواوة هاتؤتةوة سليَماني و تا سالَي 1955 بة دةرس طوتنةوة خةريك بووة، ثاشانيش بة هةمان ئةرك لة تةكيةي تالَةبانيي/ كةركووكدا تا سالَي 1960 خزمةتي كردووة، لةو سالَة بةدواوة ضووةتة بةغدا و لة مزطةوت و قوتابخانةكةي شيَخ عةبدولقادري طةيلانيدا دامةزراوة و جيَطير بووة و، تا دوا سالَي تةمةني لةو شويَنة ثيرؤزةدا (29/8/2005) خزمةتيَكي بيَ ويَنةي لة بواري ئاييني و فيكري و ئةدةبيدا بة طةل و نةتةوةكةي كردووة.

 

 بةدريَذايي ئةو سالآنةي مامؤستا لة بيارة و سليَماني و كةركووك و بةغدا بووة، ض لة بواري دةرس طوتنةوةدا يان نووسين و ليَكؤلَينةوة و فةتواداندا، كةس بةقةد ئةو خزمةتي بةم ولآتة نةكردووة.

 

 بة كورتي مامؤستا مةلا عةبدولكةريم ئةستيَرةيةكي طةشي دونياي زانست و تةسةووف و فيقة و شةريعةتة لة كوردستان و عيَراق و تيَكرِا جيهاني ئيسلاميدا، هةروةها نووسةر و ليَكؤلَةر و ثسثؤرِيَكي بليمةتة لة بواري ئةدةب و شيعر و زماني كورديدا.

 

كؤي كتيَبة ضاثكراوةكاني مامؤستا بة كوردي و عةرةبي و فارسي (لة بوارة جياجياكاني ئايين و فيقة و تةسةووف و عةقيدة و زماني عةرةبي و ميَذوو و ساغكردنةوة و ليَكدانةوةي ضةندين ديواني شيعري كورديدا) ثتر لة 60 كتيَبة، ذمارةي دةستنووسةكانيشي كة ضاث نةكراون 15 ثةرتوكة.

 

 كؤي لاثةرِةي كتيَبة ضاثكراوةكاني مامؤستا مةلا عةبدولكةريم 15 هةزار لاثةرِةية، بةو جؤرة بة يةكةمين نووسةري كورد لة بواري بةرهةمهيَناندا دةذميَردريَت.

 شاعيران

(( بةثيَي رِيَزبةندي ميَذووييان ))

 

لزا خانم جاف

دةلَيَن ئةم خاتووة شاعيرة لة سةدةي ثيَنجةمي كؤضيدا لةناوضةي شارةزووردا ذياوة و جطة لة هؤنينةوةي شيعر خاوةني جوانييةكي دلَرِفيَن و دةنطيَكي خؤش و توانايةكي دةطمةن لة مؤسيقاذةنيدا بووة،

 

 هةروةها بة خواثةرستي و زوهد و تةسةووف ناسراوبووة و يةكيَك بووة لة رِيَبازطراني رِيَبازي (يارسان - اهل الحق) و لةو ثيَناوةدا شارةزووري بةجيَهيَشتووة و ضووةتة ناوضةي لورِستان لة رِؤذئاواي ئيَران و لة طوندي (عةينة)دا نزيك بة خورِةم ئابادي ناوةندي ثاريَزطاي لورِستان جيَطيربووة.

ئةمةش برِطةيةكة لة شيعريَكي:

 

حةيدةرة سةرِاف، حةيدةرة سةرِاف               ضةندي نة عةينة بيم نة طيَج تاف

ئيسا مواجان بة ئةم كضة جاف                    قةبالةي ماري نةتاش مةساف

 

 

شاعير عيَل بةطي جاف

ئةو زانيارييانةي لةمةرِ ئةم شاعيرةوة لةبةر دةستدان، زانياريطةليَكي ثضرِ ثضرِ و جيا جيا و كةمن و، دةماودةم لةم سةردةم بؤ ئةو سةردةم طواستراونةتةوة و باسكراون. جا ويَرِاي كةمي و ثضرِ ثضرِيشيان، ئةو زانيارانة بةطشتي كؤك نين لةسةر شويَن و سةردةم و ذياننامةي شاعيرةوة.

 

 بةهةر حالَ هةنديَك دةلَيَن عيَل بةطي جاف لة سالآني (898- 941 ك) لة دةوروبةري سيروان و شارةزووردا ذياوة، هةنديَكي ديكةش وا باس دةكةن كة لة سةردةميَكي تر و شويَنيَكي تردا (طوندي شلة و زالوب لة ناوضةي سنجاويي ثاريَزطاي كرماشاندا) ذياني بةسةر بردووة و، ئةوجا لة لاويَتييدا ضووةتة ناوضةي هةورامان (اورامانات) و لةويَندةر ذني هيَناوة و جيَطير بووة.

 

بةلآم بةثيَي هةنديَك زانياريطةلي دروست و رِاست، عيَل بةطي جاف يةكيَك بووة لة رِيَبازطراني رِيَبازي (سؤفيي) ئةهلي حةق و لة سةردةمي خؤيدا وةك شاعير و هزرظانيَكي دووربين و ئةنديَشة فراوان و دانا توانيوويةتي ثيَش قؤناغةكةي خؤي بكةويَت و ثيَشبينيي طةليَك ثيَشهات و كارةسات و طؤرِانكاري لة بواري جياجياي ذيان و ثيَشكةوتني زانستي هةمة جؤردا بكات كة لة ضيَوةي هؤنراوة جوانةكانيدا (هةروا بووة و هةروا ئةبيَ) دةري برِيوون و بةرجةستةي كردوون .

 

 وةك ثيَشبينيكردني تةلةطراف و تةلةفؤن و ئؤتؤمبيل و فرِؤكة و هاتني قاجارييةكان بؤسةر تةختي حوكمي ئيَران و رِووداني جةنطي جيهاني يةكةم و داطيركردني ئيَران لةلايةن رِووس و بةريتانياوة.. هتد.

 

ئةمةش ئةو كؤثلَة شيعرةيةتي كة تيَيدا ثيَشبيني داهيَناني فرِؤكة دةكات:

تةيريَ وةك رِةعدو بةرق ئةبيَ

طويَضكةي لة دووكةلَ غةرق ئةبيَ

دةشت و دةري ثيَ لةق ئةبيَ

بة رِووي هةوا مؤلَةق ئةبيَ

هةروا بووة و هةروا ئةبيَ

 

شاعير خاناي قوبادي

ئةديب و شاعيري ناوداري كورد خاناي قوبادي لة نيَوان سالآني (1700- 1759)دا ذياوة، خاوةني ضيرؤكة شيعري بةناوبانطي خوسرةو و شيرين- ة كة سالَي 1153 ك هؤنيوييةتةوة.

 

ئةطةرضي شاعيرمان ئةم بةرهةمة جوانةي لة داستانة شيعرييةكةي (خوسرةو و شيرين)ي شاعيري فارسي ناودار (نيظامي)يةوة وةرطرتووة، بةلآم هؤنراوةكاني ئةم لةوانةي (نيظامي) لة رِووي رِةوانبيَذي و جوانييةوة، لة ثيَشترن.

 

شاعير وةلي ديَوانة

شاعيري ناودار وةلي ديَوانة لة سالَيَكي نادياردا هاتؤتة دونياوة، بةلآم طومان لةوةدا نيية كة لة سةدةي هةذدةهةمدا ذياوة و كؤضي دوايي كردووة (بطرة لة سالَي 1756دا هيَشتا لة ذياندا بووة). ئةم شاعيرة هةستناسكة شةيداي شةمسةي كضي قادر شيَروان بووة، ناوبراو (مةبةست قادرة) يةكيَك بووة لة سةرؤك خيَلَةكاني تيرةي كةمالَةيي (هةمان تيرةي شاعير) .

 

 ئةوجا شاعيرمان بة تةواوي ديَوانةي ئةو كيذة (شةم) دةبيَت و طةليَك شيعري ناسك و قةشةنط و هةستبزويَني ثيَدا دةلَيَت. تةنانةت خؤشةويستيي شاعير بؤ دلَدارةكةي لة ئةدةبي كورديدا دةطاتة رِادةي خؤشةويستيي مةجنون و ليلى و شيرين و فةرهاد و مةم و زين..

 

وةنةبيَت وةلي ديَوانةش كورِي ثياويَكي هةذار بوو بيَت، بطرة كورِة طةورةي كةسيَكي دةسترِؤ و دةولَةمةندي نيَو تيرةي كةمالَةيي بوو بةناوي حةمة سوور، كة زؤر مةبةستي بووة كورِةكةي بة ئاواتي دلَي خؤي بطات .

 

 بؤية ضةند ثياوماقوولَيَكي عةشيرةتةكةي ناردة لاي باوكي شةم بة مةبةستي داواكردني كضةكةي بؤ شاعير، ئةوةبوو داواكة ثةسةند كرا. بةلآم لة بةدبةختيي شاعير، زؤري نةبرد لة كاتي كؤضي هاوينةي جاف بةرةو كويَستان،

 

 ناكؤكي لةنيَوان بنةمالَةي شاعير و بنةمالَةي خؤشةويستةكةي لة (كةلي ثةيكوولَي)دا، رِوويدا. ئيدي بةهؤي ئةو ناكؤكييةوة، هةردوو دلَدار بة يةك نةطةيشتن و، شاعيرمان تا دوارِؤذي ذياني ئازار و غةميَكي سةختي ضةشت كة لة شيعرة بةسؤز و لوتكةكانيدا بة تةواوي رِةنطيان داوةتةوة و ديارة.

 

وةك دةلَيَت:

ياران لةجةرطم، ياران لةجةرطم      تيري شةم ئةمشةو درا لة جةرطم

بةو تيرة طةيمة ئاكامي مةرطم       شةهيدم كفن مةكةن بةبةرطم

يان دةلَيَت:

 

تةنيا طؤرِةكةم لة رِيَي خيَلآن بيَ      نزيك هةوارطةي جاف و طؤران بيَ

كيَليَكي بةرزي بةقةد بالآي شةم      لة ذوور سةرم بيَت بيَ زياد و بيَ كةم

 

 

شاعير نالي

شاعيري مةزن مةلا خدري كورِي ئةحمةد شاوةيسي ئالَيبةطي ميكايلَي/ جاف ناسراو بة نالي (لةدايكبووي طوندي خاك و خؤلَي سةر بة شارةزوور سالَي 1800)، ئةستيَرة طةشةي بةرةبةياني شيعري كلاسيكيي كورديية، شؤرِة سواري بيَهاوتاي مةيداني غةزةلياتة، هةميسان ئةم زاتة لةطةلَ هةردوو شاعيري طةورةدا، سالم و كوردي، بنياتنةري قوتابخانةي شيعري بابانين و بة سيَكوضكةي شيعري بابان ناسراون .

 

نالي يةكةم كةس بووة لة نيوةي يةكةمي سةدةي نؤزدةهةمدا، واتة لةدوا قؤناغةكاني فةرمانرِةوايي ميرنشييني باباندا، زماني كورديي سؤرانيي (واتة كرمانجي خواروو) كردة زماني شيعر و ئةدةب و، سةلماندي كة ئةم زمانة بةرِاستي زماني شيريني شيعر و ئةدةب و داهيَنانة.

 

نالي ثاش ئةوةي قؤناغيَكي زيَرِيني لة سليَمانيدا بةسةر برد، ضووة حةج و لةويَوة طةرِايةوة شام، ئةوجا بة خةيالَي طةرِانةوة بؤ كوردستان نامة شيعريية نايابةكةي بؤ سالم - ي هاورِيَي نارد، ئةميش بة نامةيةكي شيعري (ديسان جوان و قةشةنط) وةلآمي ناليي دايةوة و ئامؤذطاريي كرد كة نةطةرِيَتةوة،

 

 ضونكة باري ولآت لةذيَر دةسةلآتي توركدا سةخت و ناهةمواربووة. ئيدي نالي بةناضاري بةرةو ئةستةمبوولَ دةرِوات و لةويَ جيَطير دةبيَت و دوايي لة سالَي 1856دا يان ثاشتر (ميَذووي وةفاتةكةي مشتومرِي لةسةرة) كؤضي دوايي دةكات و هةر لةويَ دةنيَذريَت، ئةمةش ثيَشةكيي نامة شيعرييةكةيةتي كة باسمان كرد:

 

قورباني تؤزي رِيَطةتم ئةي بادي خؤش مرور        ئةي ثةيكي شارةزا بة هةموو شاري شارةزوور

ئةي لوطفةكةت خةفيو هةوا خواة وهةمدةمة      وةي سروةكةت بة شارةتي سةرطؤشةيي حوضور

ئةي هةم ميزاجي ئةشكي تةرِ وطةرمي عاشقان       طؤفاني ديدة و شةرةري قةلبي وةك تةنوور

طاهيَ دةبيَ بة رةوح و دةكةي باوةشيَني دلَ      طاهيَ دةبيَ بةدةم دةدةميَنيَ دةمي غروور

 

شاعير مةولةوي

شاعيري لووتكة و هةلَكةوتوو سةييد عةبدولرِةحيم كورِي مةلا سةعيد ناسراو بة مةولةوي سالَي 1806 لة طوندي سةرشاتةي دةظةري تاوطؤزي (سةر بة هةلَةبجة) هاتؤتة دونياوة و، هةر بة مندالَي لةسةر دةستي باوكيدا قورئاني ثيرؤزي خويَندووة و خةتمي كردووة..

 

 ئةوجا لة ثيَناوي خويَندن و زانستدا بة فةقيَيةتي بة شارةكاني ثاوة، مةريوان، سنة، بانة، سليَماني، هةلَةبجة.. هتد طةرِاوة. دواتر لة سليَماني لةسةر دةستي زانا (مةلا عةبدولرِةحماني نوتشةيي) موفتيي سليَماني و مامؤستاي مزطةوتي مةلَكةندي، ئيجازةي عيلميي وةرطرتووة.

 

 ثاش تةواوكردني خويَندن طةرِاوةتةوة بؤ ناوضةي تاوطؤزي و لةويَ لة طوندي ضروستانة بووةتة مامؤستا و لةطةلَ عةنبةر خاتووندا (بة رِةطةز ئةفغانيية) بوونةتة هاوسةر..

 

 ئةوجا بة خولياي رِيَبازي سؤفيطةري دةضيَتة تةويَلَة و بة خزمةتي شيَخ عوسماني سيراجةديني طةورة- نةقشبةندي- دةطات و لة تةسةوفدا قوولَ دةبيَتةوة و دةبيَتة يةكيَك لة هةلَكةوتووةكاني رِيَبازي نةقشبةندي. ثاشان دةضيَتة شةميَران و دواتريش بؤ طوندةكةي خؤي سةرشاتة دةطةرِيَتةوة و سالَي 1882 بة رِووداويَكي دلَتةزيَن وةفات دةكات.

 

ئةو بةرهةمة شيعريية مةزنانةي مةولةوي كة ئةمرِؤ لةبةر دةستدان ئةمانةن: ديوانة شيعرة هةرة بة نرخةكةي بة شيَوةزاري هةورامي، الفضيلة بة زماني عةرةبي، عةقيدةي مةرزية بة شيَوةزاري سؤراني، فوائح بة فارسي ,لةرِاستيدا مةولةوي شاعير و فةيلةسوف و سؤفييةكي ثاية بلَندي نةتةوةكةمانة،

 

 نةك هةر ئةوةندة بةلَكو ئةطةر بةراوردي خةيالَ و تواناي شيعريي ئةم زاتة لةطةلَ شاعيراني غةيرة كوردي ئةو سةردةمةشدا بكةين، دةبينين هةموو قةلَةم و زمانيَك دان بةوةدا د&#