لة كةسايةتيية هةرة ديارةكاني بةطزادةي جاف

شة هيدي نةمر سالار بةطي جاف

لة رِؤذيَكي ساردي زستاني سالَي 1944دا سالار بةطي كورِي داوود بةطي جاف لة طوندي كةلاري كؤن ضاوي بة ذيان هةلَهيَنا و، لة سايةي لوتف و ميهرةبانيي باوكي و سؤز و خؤشةويستيي خاوةر خاني دايكيدا بة ئةوثةرِي دلؤظاني و بايةخةوة ثةروةردة كرا.

 

بةرِاستي ناوي سالار زؤر طونجاو و شايستة بوو بؤ ئةم نةوة هةلَكةوتووة كة هةر لة مندالَييةوة نيشانةي زيرةكي و داهيَنان و ليَوةشاوةيي ثيَوة ديار بووة و، هةر لة تافي لاويَتييةوة وةكو ثياويَكي كاملَ و بة ئةزموون رِةفتاري كردووة و،

 

 رِيَزي خؤي لاي طةورة و بضووك سةثاندووة و، هةميشة هةولَي داوة لة ضارةسةركردني كيَشة كؤمةلآيةتييةكاني بنةمالَةكةي و عيَلةكةيدا بةشدار بيَت و شويَندةستي دياربيَت و،

 

 لة بةسةرهاتةكاني ذيان و ئةزموونةكاني خةلَكي تر ثةند وةرطريَت و، لة ميَذووي ثرِ لة كارةساتي ناوضةكة و ئةو رِووداو و يادةوةريانةي كة رِووباري سيروان شايةتحالَيان بوو شارةزا و سوودمةند بيَت.

 

سالار بةط خويَندني سةرةتايي لة كةلار و كفريدا تةواو كرد، ئةوجا نارديانة شاري باقووبة بؤ تةواوكردني خويَندن، لةويَ قؤناغي ناوةنديي برِي و زماني عةرةبي فيَربوو، ثاشان ضووة شاري خانةقي بؤ تةواوكردني ثاشماوةي خويَندنةكةي و،

 

 لةو شارة خنجيلانةدا كاكة سالار وةك لاويَكي خويَنطةرم و قسةزان و كةسيَكي هةلَكةوتوو و بة توانا و سةرنجرِاكيَش بةدةركةوت و، لةو تةمةنةدا بة نويَنةري قوتابياني قؤناغي دواناوةندي لة خانةقيدا هةلَبذيَردرا.

 

هةر لةو دةمةدا كة كاكة سالار لة خانةقي دةبيَت، شؤرِشي 14ي طةلاويَذ هةلَدةطيرسيَت و كةشيَكي ثرِ لة حةماس و شؤرِشطيَرِِي تيَكرِا ناوضةكاني عيَراق دادةطريَت و، ضةندين حزب و طرووثي سياسي جياجيا لة طؤرِةثانةكةدا بةدةركةوتن و ثةيدا بوون.

 

 ئةوةبوو سالار بةط بة كةسايةتيية بةهيَز و كاريطةرةكةي خؤي توانيي سةرنجي طشت ئةو لايةن و طرووثانة، بة ميانرِةو و توندرِةوييانةوة، بة ضةث و رِاستيانةوة، بؤ لاي خؤي رِابكيَشيَت.

 

 هةر هةموو ئةو لايةنانة دةيانويست كاكة سالار بؤلاي خؤيان رِابكيَشن و سوود لة توانا و بةهرةكاني وةرطرن، وةليَ، سالار بةط بة دانايي و وردبيني خؤي برِياري دا خؤي بة هيض لايةنيَكةوة نةبةستيَتةوة، بةلَكو دؤستي هةمووان بيَت.

 

ئةوجا بةهؤي باري ئالَؤزي ولآتةوة داوود بةطي جاف كة سةرؤكي جاف و نائيبي ثةرلةماني عيَراق بوو، برِياري دا ولآت بةجيَبهيَلَيَت. جا ثاش ئةوةي داوود بةط ئاطاداري شاي ئيَراني لةو بارةيةوة كرد و ئةويش بة خؤشحالَييةوة وةلآمي بؤ ناردةوة، بة مالَ و مندالَةوة بةرةو ئيَران طواستيانةوة.

 

 ثاش ئةوةي مالَي داوود بةط (سالَي 1959) لة كرماشان جيَطير دةبيَت، كاكة سالار بةط زؤر بة خيَرايي زماني فارسي فيَر دةبيَت، هةروةها دةبيَتة يارمةتيدةر و ياوةري باوكي لة طةرِان و هاتووضؤكانيدا بةنيَو ناوضةكاني جافدا لة ئيَراندا و،

 

سلار بةط لةطةل مالومندالي ئةمير إحتشامي ئةميري طوران ( كرماشان )

 رِؤلَيَكي طرنط لة يةكخستني تيرة و هؤزة جيا جياكاني جافدا دةبينيَت و، لة دواي باوكي دةبيَتة كةسي دووهةم لة نيَو جافدا و بةطشت توانايةكييةوة دةكةويَتة هةولَي ضارةسةر كردني كيَشةكاني عيَلةكةي و هاوكاريكردني هةذار و نةداراني ئةو عيَلة و تيَكرِا رِؤلَةكاني طةلي كورد.

 

هةر لةطةلَ سةرةتاي شؤرِشي ئةيلوولي مةزندا (سالَي 1961)، سالار بةط بة طشت توانايةكييةوة هاوكاريي ئةو شؤرِشة دةكات و لةو ثيَناوةدا ثارةو دةرمان و ضةك و تةقةمةنيي بؤ ثيَشمةرطةكان كؤ دةكردةوة و،

 

 رِؤذنامةنووسة بيانييةكاني دةبردة كوردستاني عيَراق بؤ ئةوةي بة جيهان رِابطةيةنن كةوا طةلي ضةوساوةي كورد لة ثيَناوي ئازادي و سةروةريي و مافي رِةواي خؤيدا تيَدةكؤشيَت و دةجةنطيَت.

 

 ئةوجا ثاش بةسةربردني ضةند سالَيَك لة كرماشان، مالَي داوود بةط بؤ تاران دةطويَزيَتةوة، لةويَ لةو شارة طةورةدا هةل و دةرفةتي زياتر لة بوارة جيا جياكاني ذياندا بؤ سالار بةط دةرِةخسيَت.

 

 دوا بةدواي مردني باوكيشي (1966)، كاكة سالار بة ئيش و كاري كشتوكالَي و بازرطانييةوة خةريك دةبيَت و زةوي و زاريَكي زؤر لة سةرووي شاري تاراندا (ناوضةي خورِةم دةرة - دؤلَي سةوز ) دةكرِيَت و لةطةلَ براكانيدا ثرِؤذةيةكي كشتوكالَيي مةزن و مؤديَرن دروست دةكةن.

 

 لة ثاش سالَيَك ئةو ثرِؤذةية دةبيَتة يةكيَك لة ثرِؤذة كشتوكالَيية نموونةيي و نايابةكاني سةرتاثا ولآتي ئيَران. ئةوةبوو وةزارةتي كشتوكالَي ئيَراني ثةيتا ثةيتا شاندة بيانيية ميوانةكاني بؤ ئةو ثرِؤذةية دةهيَنا تاوةكو بةضاوي خؤيان طةشةسةندن و ثيَشكةوتني بواري كشتوكالَيي ئيَراني ببينن.

 

هةروةها ثرِؤذةي ناوبراو حةوت هةزار مانطاي شيردةر و دة هةزار سةر مةرِ و باخيَكي سيَو بة ثانتايي 500 دؤنم و باخيَك تريَ بة ثانتايي 600 دؤنم (دؤنم= 2500م2) و طةليَك كيَلَطةي بةرهةمي كشتوكالَي تر و ئالَكي ئاذةلَي طرتةخؤ.

 

 شانبةشاني ئةم ثرِؤذة زةبةللاحة، كورةكاني داوود بةط شاريَكي طةشتيارييان لةو دةظةرة جوان و كةش و هةوا خؤشةدا بنياتنا و ضةندين كؤطاي ساردكةرةوةي ثاراستني ميوةجات و كارطةي دةرطا و ثةنجةرةي ئةلةمنيؤم و كارطةيةكي ثيَلآويان دامةزراند.

 

 بةطشتي ئةم ثرِؤذة ئابووريية هةمة لايةنة طةورةية بووبة يةكيَك لة دياردة مؤديَرنةكاني ثيشةسازي و كشتوكالَيي نويَ لة ئيَراندا.

 

ويَرِاي ئةو ضالاكيية ئابووريية ديارانة، سالار بةط ضووة نيَو واقيعي ذياني سياسيي ئيَرانييةوة لة بةرينترين دةرطاكانييةوة، ثاش ئةوةي حزبة سياسييةكاني ئةو سةردةمةي ئيَران هةولَيان دا بيهيَننة رِيزي خؤيانةوة.

 

سالار بةط لة ئيستقبالي شاي ئيران لة فروكوخانةي كرماشان

 

 لة سةرةتادا سالار بةط ثارتي (ثان ايرانسيم)ي هةلَبذارد كة ئيديعاي داكؤكيكردني لة ئازاديي طشت نةتةوةكاني ولآتي ئيَراني دةكرد، لةو ثارتةدا كاكة سالار بوو بة ئةنداميَكي كاريطةر و ناسراو.

 

 بةلآم زؤري ثيَنةضوو بؤ سالار بةط دةركةوت كة ئةم حزبة لة ثرةنسيث و دروشمةكانيدا رِاستطؤنيية، بؤية وازي لة رِيزةكاني هيَنا. ئةوجا ثارتي (ايران نوين- ئيَراني نويَ) داواي ليَكرد بضيَتة رِيزييةوة.

 

 ئةويش بة ثةسةندي زاني لة رِيزي ئةو ثارتةدا كاربكات، بة حوكمي ئةوةي حزبي دةسةلآتدار بوو و، بة برِواي كاك سالار ئةو توانايةي شك دةبرد خزمةتي رِؤلَةكاني عيَلةكةي و طشت ميللةتي كورد لة ئيَراندا بكات.

سالار بةط لة طةل تيمسار بيطلةري فةرماندةي لةشكةري طاردي شاهةنشاهي

 

 ئيدي، سالار بةط لة ماوةيةكي كورتدا لةو حزبةدا بةدةركةوت بووبة بةرثرسي حيزبي طشت تيرة و هؤزة ئيَرانيية هةوادارةكاني ثارتي ناوبراو، هةروةها بة ئةندامي ئةنجوومةني شوراي نيشتماني ئيَراني لةسةر ثاريَزطاي كرماشان هةلَبذيَردرا و،

سالار بةط لة ماوةيةكي كورتدا لةو حزبةدا بةدةركةوت بووبة بةرثرسي حيزبي طشت تيرة و هؤزة ئيَرانييةكان

 داكؤكييةكي دلَسؤزانةي لة بةرذةوةندييةكاني جةماوةر كرد و، هةميشة لة وةزير و بةرثرسةكاني دةثرسييةوة و دوودلَيي نةدةكرد لة ثشتطيريكردني ماف و خواستةكاني ئةو خةلَكةي كة نويَنةرايةتيي دةكردن.

سالار بةط لة طةل ثاريزطةري كرماشان ( ثاوة )

 

ئةوجا لةطةلَ سةرةتاكاني (شؤرِشي ئيسلامي) لة ئيَراندا، باري طرذي و ئالَؤزي و بشيَوي و دياردةي خؤثيشاندان سةرتاثا ولآتيان طرتةوة.

 

 زؤري نةخاياند بةهؤي ئةو سياسةتة ضةوت و نالةبارة كة شاي ئيَران لةو سةردةمةدا ثةيرِةويي دةكرد، وةزعةكة زياتر رِووي لة ئالَؤزي كرد و هةليَكي طونجاو بؤ ئاخوندةكان رِةخسا دةسةلآت و تواناي خؤيان لة ئيَراندا بسةثيَنن و، دةرفةت بؤ ولآتة زلهيَزةكان والآ بوو دةست وةردنة نيَو كاروباري ولآتةوة.

سالار بةط لةطةل يةكيك لة ئاجودانةكاني شاي ئيراندا

 

بةو جؤرة خؤثيشاندانةكان لة دذي شا بوونة دياردةيةكي رِؤذانة، بؤية شاش لةلايةن خؤيةوة داواي لة لايةنطراني كرد خؤثيشانداني ثشتطيريي بؤ ساز بكةن، هةر لةو ميانةدا لة سالار بةط و براكاني خواست خؤثيشانداني بةرضاوي لة رِؤذئاواي ئيَراندا بؤ ساز دةن، وةليَ سالار بةط ئةو داوايةي بة ثةسةند نةزاني.

 

 ئاخري لةسةر سوور بووني دةرباري شاهنشاهي، نةخاسمة سةرؤكي تةشريفاتةكةي، سالار بةط و براكاني بة داواكة قايل بوون و بةرةو رِؤذئاواي ئيَران بةرِيَكةوتن و، لةويَ توانييان حةشاماتيَكي زؤر كؤبكةنةوة و ضةند خؤثيشاندانيَكي طةورة لة سنووري ثاريَزطاي كرماشاندا  -  بةبيَ كؤسث لة سةرةتادا- بةرِيَوة ببةن.

 

لة رِاستيدا ئةم خؤثيشاندانانة نةياراني شاي ئيَرانيان هةذاند و ترسي ئةوةيان ليَ نيشت كة ئةو جؤرة خؤثيشاندانانة تيَكرِا ولآتي ئيَران بطرنةوة، بؤية دةستوبرد بة هاوكاري و هةماهةنطيي كةسانيَك كة لة دةزطاي هةوالَطريي ئيَراني (ساواك) دةركرابوون، كةوتنة ثيلانطيَرِان بؤ كؤنترؤلَكردني وةزعةكة لةلايةن خؤيانةوة.

 

لة دوارِؤذي خؤثيشاندانةكاني هةواداراني شادا لة شاري ثاوةي باكووري رِؤذئاواي كرماشاندا، هةنديَك لة نةياراني شاة تةقةيان لة خؤثيشاندةران كرد، لة ئاكامدا شةرِيَكي قورس و خويَناوي لة نيَوان هةردوولادا رِوويدا و ذمارةيةك لة هةردوولا كوذران و برينداربوون.

 

بةطشتي ئةم خؤثيشاندانانة دةنطيَكي زؤر طةورةيان دايةوة، بةرِادةيةك كة رِؤذنامة و طؤظارة ناوخؤيي و بيانييةكان ئاماذةيان ثيَكردن و لةسةريان نووسين (وةك: ديَر شبيطل و لؤمؤند و تايمز...)،

 

 ثاشان لة ئاكامي ئةو رِووداو و ثيَشهاتانةدا كة ترس و نيطةرانييةكي زؤريان لاي نةياراني شا داخستةوة، ئةوانة كةوتنة هةولَي ئةوةي ئةو جؤرة خؤثيشاندانانة هةر لة سةرةتاوة بنبرِكةن و نةهيَلَن ببنة بزووتنةوةيةكي جةماوةريي فراوان بؤ داكؤكي كردن لة شا.

 

جا ضونكة رِؤذنامة و طؤظارة ئيَرانييةكاني ئةو سةردةمة بةطشتي بة دةستي نةياراني رِذيَمي شاهنشاهييةوة بوون، ئةوة ئةو لايةنانة هةلَمةتيَكي ضرِيان لة ثرِوثاطةندةي نارِةوا و بوختان هةلَبةستن دةرهةق بة سالار بةط ثيادة كرد،

 

 ئةمةش بووبة هؤي تؤقاندني لايةنطراني سالار بةط لةلايةك و طوشارخستنة سةري حكوومةتي ئيَراني لةلايةكي ترةوة بؤ ئةوةي داوا لة ثةرلةمان بكات مافي ثاراستني ثةرلةماني (الحصانة البرلمانية) لة سالار بةط وةرطريَتةوة،

 

 بةلآم ثةرلةمان داواكةي حكوومةتي ثةسةند نةكرد و، لة جياتي ئةوة برِياري دا سالار بةط لة تةلاري ئةنجوومةني شورادا دةستبةسةر بكريَت. ثاش رِووخاني رِذيَمي شاهنشاهي ئيَراني و هاتني خومةيني و تاقمةكةي بؤ سةر حوكم،

 

 لة ميانةي دادطاييةكي خيَرا و رِوو كةشدا كة تةنها ضةند خولةكيَكي خاياند حوكمي كوشتن بةسةر سالار بةطدا سةثيَنرا و لة ثاش ضةند رِؤذيَك ئةو حوكمة نارِةواية جيَبةجيَ كرا.

 

سالار بةط لة طةل باوكوبراكانيدا (كرماشان 1962)